Mack Reynolds

Misja cywilizacyjna

Przekład Ireneusz Dybczyński

Ilustrował John Schoenherr

sf.giang.pl
2013

Niełatwo być bogiem

Problemy, które Mack Reynolds poruszał w swoich utworach, separowały go dość mocno od głównej grupy amerykańskich pisarzy SF. Podobnie jak inni, Reynolds również pisał o postępie technicznym, podróżach w czasie, spotkaniach z obcymi czy o międzygwiezdnych aferach szpiegowskich, ale na tym tle stawiał radykalne pytania dotyczące spraw społecznych, ekonomicznych i politycznych. Spod jego pióra wyszło kilka cykli tematycznych rozgrywających się w różnych anturażach: od zimnowojennej ludzkości podzielonej na dwa bloki polityczne, przez futurystyczne eksperymenty społeczne w Północnej Afryce, po wspólnotę planet zasiedlonych przez rasę ludzką w całej galaktyce.

„Misja cywilizacyjna” (Adaptation) wprowadza nas do cyklu o wspólnocie planet. Sama fabuła koncentruje się na działalności progresorskiej Ziemian, a pewne sformułowania wręcz wymuszają skojarzenie z twórczością braci Strugackich.

Pomijając główny wątek, trudno porównywać „Misję cywilizacyjną” z twórczością Strugackich. Rosyjscy mistrzowie w swoich utworach pokazują działalność progresorską jakby trochę z boku. Nie wiadomo, jakie strategie i metody stosuje taki don Rumata. Co robi, oprócz picia z baronem Pampą i produkowania fałszywych dukatów z transmutowanego złota. O działalności innych progresorów w ogóle nic nie wiadomo, oprócz tego, że są progresorami. Do tego we wszystkim można się doszukiwać jakichś aluzji. Mack Reynolds tymczasem od razu wykłada kawę na ławę. Od samego początku wiadomo kto, kogo i jakimi metodami będzie cywilizował. Podobne wydają się być jedynie wnioski. Trawestując to, co powiedział kosmonauta-desantowiec Leonid Andrejewicz Gorbowski, można je podsumować słowami: bo wy tak sobie cywilizujecie, cywilizujecie, a cywilizowani mają z tego same nieprzyjemności.

„Misja cywilizacyjna” była opublikowana w magazynie Astounding Science Fiction, w sierpniu 1960 r.

Spis treści

1.

Naprzód!

2.

Rozdział I

3.

Rozdział II

4.

Rozdział III

5.

Rozdział IV

6.

Rozdział V

7.

Rozdział VI

8.

Rozdział VII

9I.

Rozdział VIII

10.

Rozdział IX

11.

Rozdział X

12.

Rozdział XI

13.

Rozdział XII

Naprzód!

Ledwo człowiek rozwiązał swoje podstawowe problemy na planecie swego pochodzenia, a już zaczął rozglądać się w kosmosie. Ledwo przeminęło stulecie eksploracji Układu Słonecznego, a już zaczęto po omacku sięgać do gwiazd.

I nagle, z jakimś religijnym zapałem, ludzkość postanowiła rozpocząć realizację swojego fantastycznego snu, zasiedlenia całej galaktyki. Nigdy jeszcze w historii rasy ludzkiej zapał nie osiągnął takiego rozmiaru i nie utrzymywał się tak długo. Pytania o przyczynę były w widoczny sposób ignorowane. Miliony planet ziemskiego typu przyzywały, a ludzkość, desperacko jak lemingi, rzuciła się w ich kierunku.

Trudności jednak okazały się przerażające w swoim ogromie. Planety i ich satelity w Układzie Słonecznym były względnie dostępne i te, które wydawały się być dogodne dla życia, zostały szybko opanowane. Liczyło się, oczywiście również, ich bliskie położenie. Czas podróży, w tę i z powrotem, na ojczystą planetę był bez znaczenia i wszelkie ziemskie zasoby mogły być wykorzystane w celu rozwiązania każdego problemu.

A co z planetami, na które trzeba podróżować, a nawet komunikować się, latami? Oj! Z tym było już co innego i czasami miliony kolonistów ginęły, zanim Ziemianie zdołali się przystosować do nowego klimatu, flory i fauny, do nowych bakterii – czy czynników, których nie wyobrażali sobie wizjonerzy o największej fantazji; czasem braku czegoś, czego nigdy wcześniej nie brakowało.

I tak człowiek, żądny zasiedlenia wszechświata swoim rodzajem, poszukiwał nowych sposobów. Na setki, tysiące światów posyłano małe grupy kolonistów, czasami liczące nie więcej niż kilkuset pionierów, i pozostawiano je tam, żeby się zaadaptowali, o ile to było możliwe.

Na tysiąc lat pozostawiano te kolonie samym sobie, żeby opanowały środowisko lub zginęły próbując.

Milenium było wystarczającym okresem czasu. Na wszystkich planetach – na tych, na których człowiek w ogóle zdołał przetrwać – przez pierwsze dwa lub trzy stulecia społeczności cofają się do stadium barbarzyństwa. Potem z wolna zaczynają się rozwijać. Były oczywiście wyjątki i na każdej planecie ten postęp zawsze przebiegał odmiennie, niemniej średnia okazała się zdumiewająco bliska zarówno nadirowi jak i zenitowi tej ewolucji społecznej.

Biuro Kolonizacji Galaktyki domniemywało, że po tysiącu lat pionierzy z grubsza przystosują się do nowego środowiska i będą gotowi do ucywilizowania, uprzemysłowienia i ewentualnej asymilacji do szybko rozwijającej się Wspólnoty Galaktycznej.

Oczywiście, od samego początku pojawiały się nowe i nieprzewidywane problemy...

„Ludzkość w Starożytności”, Terra City, Sol
3502 Rok Galaktyczny

I.

— Obawiam się, że jestem niepoprawnym romantykiem — powiedział koordynator. — Wiecie co? Bardzo nie chcę, żebyście tam jechali.

Akademik Amschel Mayer był człowiekiem w średnim wieku; dr Leonid Plekhanov był jego rówieśnikiem i wzajemnie się uzupełniali. Mayer był chudy i wysoki, a jego kolega gruby, oschły i flegmatyczny. Obecnie obaj wyglądali na zaskoczonych.

— ...beze mnie — dodał koordynator.

Plekhanov zachował kamienną twarz. Nie miał w zwyczaju okazywać zniecierpliwienia przełożonym. Z drugiej strony, statek czekał, załadowany i z pełną załogą.

— Oczywiście, nie zaszkodzi nam pogadać na koniec — powiedział Amschel Mayer. Rozumiał tamtego. Jego marzenia się realizowały, a Mayer wraz z kolegą byli ostatnim elementem tych marzeń, nad którym koordynator miał jeszcze kontrolę. Gdy wystartują, minie pół wieku, zanim się dowie czegoś więcej.

— Jasne, ale mam na myśli coś więcej niż tylko rozmowę — koordynator przeszedł do konkretów. — Krótko mówiąc, chciałbym wziąć udział w tym zadaniu. Niewątpliwie byłbym tam zbędny, ale mam kilka pytań, bez względu na to, jak będą się wydawały trywialne. Teraz jest ostatni moment, by je zadać.

Jakież pytania mogły się pojawić w tej ostatniej chwili, pomyślał Plekhanov.

— Jesteście pierwszymi, pierwszymi z wielu wielu takich zespołów — mówiąc to, szef wydziału obracał się powoli w tę i z powrotem w swoim obrotowym fotelu. — Od tego, jak wypełnicie swoje zadanie zależy przyszłość ludzkości. To oczywiste, gdyż na waszym doświadczeniu będzie się opierać cała nasza przyszła polityka kolonizacji międzygwiezdnej. — Zniżył głos. — Położenie, w jakim się znajdziecie, będzie wymagało dużej pokory.

— Zdajemy sobie z tego sprawę — zgodził się Amschel Mayer. Plekhanov pokiwał głową.

— Chociaż — koordynator również pokiwał głową — sytuacja jest niemal dokładnie taka, jakiej oczekiwaliśmy. Planety Rigela są wprost niewiarygodnie podobne do Ziemi. Prawie cała nasza flora i fauna się przystosowała. Z pewnością nasza rasa również. To są dwie najwcześniej zasiedlone planety. Prawie tysiąc lat temu, na każdej z nich, wysadziliśmy niewielką grupę osadników. Od tamtego czasu okresowo sprawdzamy, co się tam dzieje, zawsze z daleka, nie ingerując. — Jego oczy przesuwały się z jednego z rozmówców na drugiego. — Macie jakieś pytania lub uwagi na ten temat?

— Jedna rzecz mnie zastanawia — powiedział Mayer. — Te kolonie były z początku takie małe. Jak im się udało zaludnić cały świat w ciągu jednego milenium?

— Ludzie się przystosowują, Amschel — powiedział koordynator. — Studiowałeś historię Stanów Zjednoczonych? Przez pierwsze półtora stulecia potrzeba było ludzi, żeby zaludnić rozległe lądy zabrane Indianom Amerykańskim. Rodziny z ośmiorgiem, dziesięciorgiem czy dwanaściorgiem dzieci były czymś zwyczajnym, a zdarzały się też większe. Pokolenia następowały szybko po sobie; dziewczęta, które skończyły siedemnaście lat i nie były zamężne, obawiały się już staropanieństwa. A w następnym stuleciu? Bezludne tereny zniknęły, nie było już potrzeby ich zaludniania. Nie tylko wprowadzono drastyczne ograniczenia w prawie imigracyjnym, ale szybko zmniejszyły się też rodziny i w połowie dwudziestego wieku liczyły zazwyczaj dwoje, troje dzieci, a nawet zaczęła wzrastać liczba małżeństw bezdzietnych.

— Niemniej, to wciąż tylko tysiąc lat. — Mayer z niecierpliwością zmarszczył brwi. — Zawsze się zdarzy jakiś głód, wojna, choroby...

— Amschel, to czterdzieści do pięćdziesięciu pokoleń — parsknął protekcjonalnie Plekhanov. — Wychodząc od stu kolonistów? Gdzie twoja umiejętność liczenia?

— Dowody są tam — powiedział koordynator. — Szacujemy każdą z planet Rigela na populację około miliarda ludzi.

— Mówiąc dokładniej — mruknął Plekhanov — jakieś dziewięćset milionów na Genui i siedemset pięćdziesiąt na Texcoco.

— Ciekaw jestem, jak oni nazywają swoje planety. — Mayer uśmiechnął się sarkastycznie. — Przecież nie używają nazw arbitralnie nadanych przez nas.

— Prawdopodobnie w obu przypadkach nazywają je „Światem”. — Koordynator uśmiechnął się. — W końcu język podstawowy, mimo tysiąca lat, to wciąż amero-angielski. Zresztą wiecie chyba, jak dobieramy te nazwy. Najbardziej zaawansowana kultura na pierwszej planecie Rigela może być porównana do włoskich miast w okresie panowania feudalizmu w Europie. Dlatego nazwaliśmy ją Genua. A najbardziej zaawansowane społeczeństwo tej drugiej daje się przyrównać do Azteków w okresie konkwisty. Zastanawialiśmy się nad Tenochtitlánem, ale żeby nie łamać sobie języka, zrobiliśmy z tego Texcoco1.

— Cywilizowanie Genui powinno być znacznie łatwiejsze niż prymitywnego Texcoco — zastanawiał się Mayer.

— Niekoniecznie — wzruszył ramionami Plekhanov.

Koordynator śmiejąc się, podniósł rękę.

— Panowie, nie czas teraz na dyskusje merytoryczne. Za godzinę będziecie w przestrzeni z perspektywą rocznej podróży. Będziecie mieli dosyć czasu na przedyskutowanie wszelkich problemów waszego zadania, na debaty i roztrząsanie włosa na czworo. Wiecie już, jak niezwykła będzie wasza sytuacja — dodał, poważniejąc. — Ci koloniści będą podlegli waszej kontroli w zakresie, w jakim jeszcze nigdy mała grupa nie dominowała nad milionami. Żaden cesarz nigdy nie osiągnął takiej władzy, jaka będzie spoczywała w waszych rękach. Przez pół stulecia będziecie niczym bogowie. Wasza wiedza, wasze umiejętności techniczne, wasza medycyna, jeśli okaże się potrzebna, wasza broń, będą o wiele stuleci bardziej zaawansowane od tego, czym dysponują oni. Jak już powiedziałem, wasza pozycja będzie wymagała pokory.

Mayer zaczął się wiercić na krześle.

— A czemu nie możecie przylecieć co dziesięć lat na inspekcję? W końcu będzie nas tylko szesnastu. Wszystko może się zdarzyć. Gdyby co dekadę przylatywał statek...

Koordynator potrząsnął głową.

— Wasze kwalifikacje są najwyższe z możliwych — powiedział. — Gdy tylko się tam pojawicie, zaczniecie akumulować informacje, których my, tu w Terra City, nie posiadamy. Jeśli po dziesięciu latach wyślemy inną grupę na inspekcję, wszystko, co będą mogli zrobić, to wpłynąć na sytuację, której wszystkich czynników nie będą znali.

Amschel Mayer poruszył się nerwowo.

— Ale, bez względu na to jak dobrze jesteśmy wyszkoleni i jak dużo w nas zapału, wciąż możemy zawieść — powiedział zmartwionym głosem. — Wydział nie może oczekiwać gwarancji sukcesu. W końcu, jesteśmy pierwsi.

— To prawda. Z pośród tysięcy zasiedlonych planet te, do których dotrze wasza grupa, będą pierwsze. Jeśli wam się nie uda, wykorzystamy waszą klęskę, by udoskonalić ewentualne metody działania, które będziemy musieli opracować dla przyszłych zespołów. Nawet wasza klęska ma dla nas nieocenioną wartość. — Koordynator wzruszył ramionami. — Nie chciałbym podważać waszej wiary w siebie, ale skąd mamy to wszystko wiedzieć. Prawdopodobnie, zanim uda się nam opracować idealną metodę włączania tych prymitywnych kolonii do naszej Wspólnoty Galaktycznej, musi nastąpić pewna ilość nieudanych akcji.

Koordynator podniósł się na nogi i westchnął. Wciąż bardzo nie chciał, żeby pojechali.

— No, to jeśli nie ma innych spraw...

1. ↑Texcoco – jezioro, na którym, na wyspie, założono miasto Tenochtitlán (obecnie Meksyk), z czasem całkowicie osuszone. Obecnie prowadzone są prace rekultywacyjne jeziora. (Wszystkie przypisy pochodzą od tłumacza.)

II.

Joseph Chessman, specjalista, stał bezczynnie przed ekranem. Teoretycznie pełnił wachtę. W rzeczywistości patrzył nie widząc, bo nic nie było do oglądania. Położenie gwiazd zmieniało się tak powoli, że równie dobrze mogłyby być nieruchome.

Pozostałe obowiązki na pokładzie niczym się różniły. Jeden człowiek mógł poprowadzić „Pedagoga” z Układu Słonecznego do Układu Rigel tak samo łatwo, jak szesnastoosobowa załoga. Automatyzacja była maksymalna, nawet sekcja stewardów nie miała na tyle obowiązków, żeby zapewnić sobie jakieś zajęcie.

Chessman osiągnął już punkt ziewania; jego umysł w czasie tych godzin był zupełnie bezczynny. Był to człowiek flegmatyczny, niski i misiowaty, ale mocno zbudowany.

— Melduje się druga wachta — usłyszał głos z tyłu. — Proszę o pozwolenie na przejęcie mostka.

Chessman odwrócił się. Minęła chwila, zanim jego oczy rozbłysły życiem.

— Cześć Kennedy, już jesteś? Wydawało mi się, że dopiero tu przyszedłem — powiedział, po czym dodał, jakby sobie zaprzeczając: — Albo, że stoję tu już od miesiąca.

Jerome Kennedy, technik, uśmiechnął się.

— No, jeśli chcesz tu zostać...

— A co za różnica, gdzie będę? — powiedział Chessman ponurym tonem. — Jak tam sprawy w mesie?.

Kennedy popatrzył na ekran, nie oczekując, że tam coś zobaczy i nie zawiódł się.

— Wciąż ta niekończąca się dyskusja — powiedział.

Joe Chessman odchrząknął.

— To jakie jest twoje zdanie w tej wielkiej debacie? — zapytał Kennedy tylko po to, żeby coś powiedzieć.

— Nie wiem. Myślę, że wolę Plekhanova. W jaki sposób mamy nauczyć tę bandę dzikusów nowoczesnego rolnictwa i technologii przemysłowych w ciągu pięćdziesięciu lat, stosując demokratyczne metody? Już widzę, jak rozpoczyna się głosowanie nad tym, czy sztuczne nawozy to dobry pomysł. No to na razie, Kennedy. — Chessman nie miał ochoty na dalszą dyskusję. — Przekazuję wachtę trzeciemu oficerowi — dodał bardziej formalnie, reflektując się.

— Hej, a jaki kurs! — krzyknął za nim Kennedy, gdy już wychodził z pomieszczenia.

— Taki sam, jak w zeszłym miesiącu — warknął Chessman przez ramię. — I taki sam jak w przyszłym — dodał. Nie był to najlepszy dowcip, ale jedyny na jaki pozwalali sobie między sobą.

W mesie, jadalni połączonej z salą wypoczynkową, nalał sobie kawy. W hierarchii ekspedycji Joe Chessman, którego specjalnością była propaganda i prymitywne systemy polityczne, zajmował trzecie miejsce. W związku z tym brał udział w niekończących się sporach na temat ogólnej strategii, ale jedynie jako młodszy pracownik firmy. Prym w tych awanturach wodzili Amschel Mayer i Leonid Plekhanov. Gdy przyszedł, znów spierali się zażarcie.

Chessman słuchał tego z miernym zainteresowaniem. Usadowił się w fotelu po drugiej stronie mesy i siorpał kawę. Tamci kontynuowali swój stary bój, atakując pozycje atakowane już tysiące razy.

— Gospodarka planowa jest bardziej wydajna niż jakakolwiek bezplanowa — dowodził zawzięcie Plekhanov. — Cóż może być bardziej podstawowego? Kto o zdrowym umyśle chciałby temu zaprzeczyć?

— Ja — rzucił Mayer. — Określenie „planowa gospodarka” maskuje mnóstwo grzechów. Nie bądź idiotą, drogi Leonidzie...

— Słucham, pana!

— Och, Plekhanov, tylko się nie obrażaj.

Dyskusja osiągnęła swoje zwykłe stadium.

* * *

Do mesy, z książką w ręku wszedł Natt Roberts, technik.

— Zastanawiałem się nad jedną rzeczą — powiedział zmartwionym tonem, kierując rozmowę na nowe tory. — Staniemy tam w obliczu dwóch różnych okresów rozwoju społecznego, barbarzyństwa i feudalizmu. Zajmując się jednym i drugim, podwajamy nasze problemy.

— Też się nad tym zastanawiałem — powiedział jeden z siedzących z boku młodszych specjalistów. — I chyba udało mi się wymyślić rozwiązanie. Dlaczego mielibyśmy nie skoncentrować wszystkich sił na Texcoco? Gdy doprowadzimy ich do poziomu Genui, co powinno potrwać dekadę lub dwie, zajmiemy się również Genueńczykami.

— Nie gadaj głupstw, Stevens — rzucił Mayer. — Wtedy pozostałaby nam ledwo połowa czasu na przekształcenie ich w społeczeństwa przemysłowe.

Urażony Stevens poczerwieniał.

— Poza tym — powiedział powoli Plekhanov — wcale nie jestem pewien, czy industrializacja Texcoco musi pochłonąć więcej czasu niż dokonanie tego na Genui.

Słysząc to, Mayer parsknął sarkastycznym śmiechem.

Natt Roberts rzucił swoją książkę na stół i rozsiadł się w fotelu.

— Jeśli jedni będą się sami rozwijać z wystarczającą szybkością, możemy skoncentrować więcej sił na tych drugich. W końcu jest nas tylko szesnastu. — Potrząsnął głową. — Jak to się mogło stać, że wiedza, którą dysponowali pierwsi osadnicy, została zapomniana? Jak inteligentni ludzie mogli utracić takie umiejętności jak wytapianie żelaza, wytwarzanie prochu strzelniczego czy użycie węgla jako paliwa?

— Roberts — powiedział Plekhanov mocno protekcjonalnym tonem — ty chyba wybrałeś się na tę ekspedycję bez przyswojenia sobie podstaw teoretycznych. Zastanów się. Weź stu kolonistów, ludzi maksymalnie zaawansowanych kulturowo. Wśród nich może być nawet jeden czy dwóch potrafiących naprawić maszynę IBM, ale czy znajdzie się ktoś potrafiący wytapiać żelazo czy choćby znaleźć rudę? Masz specjalistów potrafiących zaprojektować automatyczną fabrykę tekstyliów, ale czy znajdzie się ktoś, kto utka koc na ręcznym krośnie?

Pierwsze pokolenie daje sobie doskonale radę, wykorzystując broń i wyposażenie przywiezione z Ziemi. Nie muszą zmieniać stylu życia. Drugie pokolenie tak samo, tyle że zaczyna brakować amunicji i części do przywiezionych maszyn. Lokalna gospodarka nie jest w stanie tego dostarczyć. Trzecie pokolenie zaczyna myśleć o Ziemi w kategoriach legendy, a umiejętności konieczne do przeżycia na nowej planecie zaczynają się kłócić z tymi, które osadnicy przywieźli ze sobą. Dla czwartego pokolenia Ziemia nie jest już nawet legendą, ale bajką...

— A książki, taśmy, filmy... — wtrącił Roberts.

— Odeszły razem z karabinami, pojazdami i innymi rzeczami przywiezionymi z Ziemi. Na nowej planecie, wśród kolonistów, nie ma miejsca dla próżniaczej klasy. Jeśli grupa ma przetrwać, wszyscy muszą równie ciężko pracować. Nie ma czasu na pisanie książek ani nawet kopiowanie starych, zwłaszcza że drugie, a tym bardziej trzecie pokolenie, nie wykazuje zrozumienia dla konieczności poświęcenia czasu na naukę czytania, czasu, który powinien być przeznaczony na pracę w polu czy polowanie. Młodzież w społeczeństwach przemysłowych może spędzać dwadzieścia albo i więcej lat, przyswajając sobie wiedzę podstawową, zanim podejmie odpowiedzialność dorosłego. W społeczności pionierów nie można sobie pozwolić na takie marnowanie czasu.

— Ale wciąż niektórzy mogliby nieść kaganek wiedzy — upierał się Roberts.

— Przez jakiś czas, tak — zgodził się z powagą Plekhanov. — Ale potem pojawi się niechęć w stosunku do nonkonformistów, świrów, którzy spędzają czas nad książką, unikając pracy wraz z całą grupą. Pewnego dnia budzą się i stwierdzają, że zostali usunięci z grupy. O ile nikt im przedtem nie dał po głowie.

— Ale w końcu grupa opanowuje na tyle środowisko, że minimalny czas wolny od pracy znów staje się możliwy. Nie dla każdego, oczywiście — wywody Plekhanova ponurym tonem uzupełnił Joe Chessman.

— I wtedy pojawia się ksiądz; pojawia się wódz; pojawia się sprytny manipulator, który namową lub siłą zajmuje pozycję pozwalającą na uniknięcie harówki — włączył się z powrotem Amschel Mayer.

— Bez ludzi dysponujących wolnym czasem społeczeństwo ulega stagnacji — zauważył rozsądnie Chessman. — Jeśli grupa ma się rozwijać, ktoś musi mieć czas na myślenie.

— To oczywiste — zgodził się Mayer. — Byłbym ostatnim, który by się upierał, że klasy wyższe jedynie pasożytują.

— Odchodzimy od tematu — zrzędliwie stwierdził Plekhanov. — Bez względu na kiepsko uzasadnione zdanie Mayera, jest całkiem oczywiste, że tylko kolektywna gospodarka może doprowadzić planety Rigela do osiągnięcia poziomu kultury industrialnej w czasie tak krótkim jak połowa stulecia.

— Plekhanov, popatrz na naszą własną historię. — Amschel Mayer zareagował zgodnie z przewidywaniem. — Największe osiągnięcia ludzkości powstały w warunkach wolnej konkurencji.

— No cóż... — zaczął Chessman.

— Udowodnij to! — wykrzyknął Plekhanov. — Twoje tak zwane wolne kraje, Anglia, Francja, Stany Zjednoczone rozpoczęły swoją rewolucję przemysłową na początku dziewiętnastego wieku. Sto lat potrzebowały, żeby osiągnąć to, co Sowieci zrobili w pięćdziesiąt, w następnym stuleciu.

— Zaraz, zaraz — zagotował się Mayer. — Wszystko ładnie, ale Sowieci mogli korzystać z osiągnięć dokonanych w wolnych krajach. Osiągnięcia nauki, technologie przemysłowe podano im na talerzu.

— Moim zdaniem, najszybsze uprzemysłowienie uzyskuje się pod rządami autorytatywnymi, korzystając z osiągnięć bardziej zaawansowanych kultur — wtrącił spokojnym tonem Martin Gunther, specjalista, siedzący cicho do tej pory. — Weźmy Japonię. W 1854 roku komodor Perry otworzył ją na handel zagraniczny. W 1871 został zlikwidowany feudalizm i przy zachęcie własnego rządu, z wykorzystaniem najbardziej zaawansowanych technologii, Japonia zaczęła się uprzemysławiać. Tak szybko, że nawet spowodowało to konsternację wśród państw, które od początku wspierały ją w tych dążeniach. — Gunther uśmiechnął się ironicznie. — Do 1894 roku była już zdolna do przeprowadzenia zwycięskiej wojny z Chinami, a w 1904 roku rzuciła carską Rosję na kolana. W ciągu trzydziestu pięciu lat z feudalizmu awansowała na światową potęgę.

— To paternalistyczne przewodnictwo i pozwolenie na niekontrolowaną konkurencję, często nie przynosi rezultatów — z uporem kontrargumentował Joe Chessman. — Weźmy na przykład Indie po wyzwoleniu spod panowania Anglii. Próbowały się uprzemysłowić i miały wsparcie od wszystkich wolnych narodów. I co?

Plekhanov przechylił się do przodu i przejął piłkę.

— Tak! To jest klasyczny przykład. Porównajcie Indie i Chiny. Chiny swój przemysł rozwijały planowo. Bez żadnej głupawej wolnej konkurencji. W ciągu dziesięciu lat zadziwiły świat swoim postępem. W ciągu dwudziestu...

— Tak? — zapytał spokojnie Stevens. — Ale za jaką cenę?

Plekhanov odwrócił się do niego.

— Za każdą cenę! — ryknął. — W ciągu jednego pokolenia wyeliminowano w Chinach głód, powodzie, analfabetyzm, wojującą szlachtę i wszystkie inne nieszczęścia gnębiące ten kraj w ciągu całej historii.

— To, czy przy swoim niekwestionowanym rozwoju wyeliminowali wszystkie chińskie nieszczęścia, jest, proszę pana, dyskusyjne — powiedział Stevens.

Plekhanov już miał wyryczeć swoją wściekłą odpowiedź, gdy Amschel Mayer poderwał się gwałtownie na nogi i uniósł rękę uciszając wszystkich.

— Mam pomysł, jak rozstrzygnąć nasz spór!

Plekhanov popatrzył na niego groźnie.

— Pamiętacie, co powiedział koordynator? — kontynuował z podnieceniem Mayer. — Nasza wyprawa jest pierwszą tego typu. Nawet jeśli popełnimy jakieś błędy, to i tak będą one nieocenione. Naszym zadaniem jest nauczyć się, jak w ciągu około półwiecza przywrócić społeczeństwo do fazy industrialnej.

Zebrani w mesie popatrzyli na niego ponuro. Jak dotąd nie powiedział nic nowego. Ale Mayer nie tracił entuzjazmu.

— Jak dotąd, w naszej dyskusji braliśmy pod uwagę dwie podstawowe strategie rozwojowe. Ja jestem zwolennikiem systemu wolnorynkowego, a moi uczeni koledzy są zdania, że silne państwo i gospodarka planowa, nie mówiąc już totalitarna, będzie efektywniejsza. — Zrobił dramatyczną przerwę. — I bardzo dobrze. Moim zdaniem powinniśmy spróbować obydwu.

Popatrzyli na niego bez wyrazu.

— Mamy dwie planety — powiedział z niecierpliwością. — Na różnym stopniu rozwoju, to prawda, ale nie tak bardzo, jak to się wydaje. No dobrze, więc ośmiu z nas weźmie Genuę, a pozostałych ośmiu Texcoco.

— Taaak? — huknął Plekhanov. — A która grupa weźmie „Pedagoga” z jego biblioteką, laboratoriami, warsztatami, z bronią?

Mayer znieruchomiał na chwilę, ale wtrącił się Joe Chessman.

— To żaden problem. Zostawimy go na orbicie wokół Rigela. Mamy dwa małe lądowniki planetarne. Każda grupa dostanie jeden i będzie nim mogła latać w tę i z powrotem. W ten sposób obie grupy będą miały dostęp do statku, kiedy tylko zajdzie potrzeba.

— Proponuję, żeby spotykać się na okresowych konferencjach — powiedział Plekhanov. — Powiedzmy, co dziesięć lat, żeby porównać wnioski i skorygować plany w razie konieczności.

— No tak, ale instrukcje koordynatora niczego takiego nie przewidują — zmartwił się Natt Roberts. — To znaczy podziału naszych sił.

— Mój drogi Robertsie — uciął krótko Mayer — dostaliśmy carte blanche. To my decydujemy o procedurze. W ten sposób, przecież, uzyskamy dane, które wymagałyby dwóch ekspedycji takich jak nasza.

— Ja biorę Texcoco — zrzędliwie oznajmił Plekhanov, akceptując plan w całości. — Jest bardziej zacofana, ale pod moim kierownictwem w ciągu pół wieku osiągnie większy rozwój, zapamiętajcie to sobie.

— Słuchajcie — powiedział Martin Gunther. — A mamy po dwóch specjalistów w każdej dziedzinie, żeby można było utworzyć dwie samowystarczalne ekipy?

— Dobrze to ująłeś, drogi Martinie — powiedział Amschel Mayer, promieniejąc zadowoleniem z tego, że jego plan został przyjęty. — Zapomniałeś jednak, że nasze szkolenie było tak ustawione, żeby każdy z nas miał kilka specjalności. Tak na wszelki wypadek, gdyby w ciągu tych kilkudziesięciu lat komuś z nas coś się przydarzyło. Poza tym, biblioteka „Pedagoga” jest wystarczająca do tego, żeby każdy piśmienny człowiek mógł nabyć efektywną wiedzę w zakresie niezbędnym na planetach Rigela.

III.

Za sterami lądownika planetarnego zasiadł Joe Chessman, obok niego Leonid Plekhanov, a za nimi sześciu pozostałych członków ekipy. Okrążyli Texcoco dwa razy na dużej wysokości, a potem jeszcze cztery razy na niskiej. Obecnie byli na wysokości, z której można dostrzec gołym okiem wytwory działalności człowieka.

— Nomadzi — mruknął Plekhanov. — Nomadzi i wieśniacy.

— Kilkadziesiąt ośrodków miejskich — powiedział Chessman. — Ten, kto porównał najbardziej zaawansowany naród do Azteków, miał rację, jeśli pominąć fakt, że zamieszkują raczej tereny wzdłuż rzek niż na płaskowyżach.

— Są pewne podobieństwa do Egipcjan i Sumerów — powiedział Plekhanov. Spojrzał przez swoje mięsiste ramię na technika fotografującego teren nad którym przelatywali. — Jak tam postępuje nasza kartografia, Roberts?

Natt Roberts odwrócił się od celownika kamery.

— Mam już większość tego, co nam na razie potrzebne, sir.

Plekhanov odwrócił się do Chessmana.

— To lećmy do ich głównego miasta, tego z piramidą. Pierwszy kontakt zrobimy tam. Podoba mi się, że mają nadwyżkę siły roboczej.

— Nadwyżkę siły roboczej? — zapytał Chessman, zmieniając kurs. — Skąd pan wie?

— Piramidy — huknął Plekhanov. — Zawsze uważałem, że takie projekty jak piramidy, czy to na Jukatanie czy w Egipcie, miały na celu dać ludziom zajęcie. Hierarchia religijna, czy inna rządząca klika, zapewniała ludziom pracę i w ten sposób odciągała ich od wszelakich szkodliwych zainteresowań.

Chessman ustalił prędkość i odprężył się.

— Rozumiem ich punkt widzenia — powiedział.

— A ja się z tym nie zgadzam — stwierdził poważnie Plekhanov. — Społeczeństwo budujące piramidy jest statyczne. Z tego względu w każdym społeczeństwie, które ucieka się do organizowania prac, mających dać zajęcie ludności, dzieje się coś zasadniczo złego.

— Ale ja nie popieram tej idei — odparł kwaśno Joe Chessman. — Po prostu rozumiem punkt widzenia kapłanów. Zrobili coś fajnego dla siebie i nie chcą tego stracić. To nie jedyny przypadek, gdy grupa w siodle powstrzymuje postęp, żeby się w nim utrzymać. Księża, właściciele niewolników, feudalni baroni czy biurokraci z dwudziestowiecznych państw policyjnych – rządzące kliki nigdy nie zrezygnują dobrowolnie z władzy.

Barry Watson wychylił się do przodu i wskazał palcem w dół na prawo.

— Tam jest rzeka — powiedział. — A tam ich stolica.

Niewielki kosmolot obniżył lot, zmniejszając prędkość.

— Na centralnym placu? — zapytał Chessman. — To chyba ich bazar, sądząc z ilości ludzi.

— Na to wygląda — mruknął Plekhanov. — Tam, przed tą największą piramidą. Pozostaniemy na pokładzie do jutra rana.

— A dlaczego tam? — zdziwił się Natt Roberts, odkładając swoją kamerę. — Tam jest pełno ludzi.

— Bo ja tak powiedziałem! — huknął Plekhanov. — Pierwsze wrażenie jest najważniejsze. Nasza latająca maszyna jest bez wątpliwości pierwszą jaką tu widzą. Powinniśmy im dać czas na oswojenie się z tym i zebranie komitetu powitalnego. Od samego początku potrzebny jest nam ktoś z samego szczytu władzy.

— Odpowiednik cesarza Montezumy spotyka Corteza, tak? — powiedział Barry Watson. — Czerwony dywan na powitanie.

Lądownik „Pedagoga” obniżył się powoli ponad placem, jakieś pięćdziesiąt jardów od bogato zdobionej piramidy, szerokiej na kilkaset stóp i zwieńczonej niewielkim budynkiem świątyni.

Chessman przeciągnął się i wstał od sterów.

Mógłbyś być trochę lepszy z antropologii, Barry — powiedział. — Cesarz Montezuma i cesarstwo Azteków istniało jedynie w wyobraźni Hiszpanów. — Wyjrzał przez jeden z masywnych iluminatorów. — A sądząc z wyglądu tego miasta, mamy prawie idealną kopię azteckiego społeczeństwa. Z pewnością nie znają nawet koła.

Cała ósemka skupiła się przy iluminatorach, chłonąc widok otaczającego ich prymitywnego miasta. Plac wyludnił się podczas lądowania i teraz kilka tysięcy zapełniających go przedtem obywateli zerkało ze strachem z wylotów ulic i alejek.

— Spójrzcie na nich — zawołał Cogswell, młody zapalczywy technik. — Minie kilka godzin, zanim zbiorą dosyć odwagi, żeby podejść. Miał pan rację, panie doktorze, gdybyśmy zostawili teraz prom, zrobilibyśmy z siebie głupców, próbując nakłonić kogokolwiek z nich do rozmowy.

— Co masz na myśli, mówiąc, że nie było cesarza Montezumy? — zwrócił się Watson do Joe Chessmana.

— Hiszpanie, którzy dotarli do Meksyku, będąc raczej osiłkami niż uczonymi, nie rozumieli tego, co widzą — odpowiedział Chessman, koncentrując się na widoku zewnętrznym. — Zanim na scenie pojawili się jacyś kompetentni świadkowie, społeczeństwo Azteków już zostało zniszczone. Konkwistadorzy, którzy próbowali opisywać Tenochtitlán, źle go zinterpretowali. Pochodzili ze świata feudalnego i próbowali scharakteryzować Azteków w tych samych kategoriach. Na przykład, duże indiańskie wspólne domy uważali za pałace. A przecież, Montezuma był w końcu demokratycznie wybranym wodzem wojennym konfederacji trzech plemion dominujących militarnie w dolinie Meksyku. Nie było to imperium, bo społeczeństwo Indian opierało się na strukturze klanowej i nie potrafiło asymilować podbitych ludów. Armia Azteków brała łupy i chwytała jeńców, by ich poświęcić, ale nie było żadnego sposobu, żeby przekształcić pokonanych wrogów w część własnego narodu. Nie osiągnęli jeszcze tego etapu zaawansowania społecznego. Inkowie mogliby ich nauczyć paru rzeczy.

— A poza tym — pokiwał głową Plekhanov — Hiszpanie to byli okropni łgarze. Chcąc zaimponować królowi Hiszpanii Cortez bardzo mocno mijał się z prawdą. Czytając jego raporty, można by pomyśleć, że pueblo Meksyk liczyło ponad milion mieszkańców. Tymczasem już trzydzieści tysięcy byłoby dużą liczbą2. Bez rozwiniętego rolnictwa i z ich prymitywnym transportem nie mieli szans na wyżywienie większego miasta.

Z jednej z ulic wychodzących na plac wyszedł wysoki tubylec o wojskowej posturze i podszedł na dwadzieścia stóp do kosmolotu. Spoglądał na niego przez pełne dziesięć minut, po czym okręcił się na pięcie i odmaszerował z powrotem w kierunku jednego z nijakich kamiennych budynków okalających plac ze wszystkich stron z wyjątkiem tej, którą zajmowała piramida.

— Teraz, gdy przełamane zostały pierwsze lody, za parę godzin dzieciaki będą wydrapywać swoje imiona w naszym poszyciu — zachichotał Cogswell.

* * *

Rano, dwie, trzy godziny po świcie, zaczęli się przygotowywać do wyjścia. Z całej ekipy jedynie Plekhanov był bez broni. Joe Chessman miał ciężki pistolet w kaburze u pasa. Pozostali byli wyposażeni w pistolety maszynowe. O bardziej niszczycielską broń było trudno z tego powodu, że gdy w końcu ustanowiono na Ziemi rząd światowy, odwieczny wyścig zbrojeń odszedł w zapomnienie.

Chessman, który miał dowodzić ludźmi wygłosił krótką instrukcję:

— Jeśli pojawi się jakiś problem, pamiętajcie, mamy ucywilizować planetę z niemal miliardem mieszkańców. Życie i śmierć kilku osobników nie ma znaczenia. Oceniajcie naszą sytuację naukowo, bez emocji. Gdy będzie konieczne użycie siły, mamy prawo i możliwości, by to zrobić. MacBride, zostajesz na statku. Zamknij właz i zajmij stanowisko za karabinem maszynowym.

Tubylcy jakby się domyślali, że załoga niebiańskiego statku zaraz się pokaże. Na placu tłoczyło się kilka tysięcy osób. Wojownicy, uzbrojeni we włócznie i okute brązem maczugi, powstrzymywali zuchwalszych z tłumu, próbujących podejść zbyt blisko.

Właz otworzył się i stalowy trap wysunął się na zewnątrz. Pierwszy zszedł na dół potężny Plekhanov, a zaraz za nim Chessman. Potem pozostali: Watson, Roberts, Stevens, Hawkins i Cogswell. Ledwo zdążyli sformować zwartą grupę u stóp trapu, gdy szeregi tubylców rozstąpiły się i ruszyła w ich kierunku grupa będąca w oczywisty sposób oficjalną delegacją. Z przodu szedł wysoki mężczyzna w średnim wieku, a obok niego, z kamienną twarzą, jego replika – bez wątpienia syn.

Za nimi, różnie przyodziani, pozostali członkowie delegacji: wojskowi, kapłani, lokalni urzędnicy – przynajmniej tak można było sądzić z wyglądu.

Dziesięć stóp przed przybyszami zatrzymali się. Przywódca zaczął mówić całkiem zrozumiałym amero-angielskim.

— Jestem Taller, chan całego Ludu. A wy musicie przybywać z Pierwszej Ziemi. Nasze legendy wspominają o was. Witajcie na Świecie — oznajmił, po czym z prymitywną elegancją wykonał gest powitalny. — W czym możemy wam pomóc?

— Ta planeta nazywa się Texcoco — oświadczył Plekhanov kategorycznym tonem. — Mieszkańców będziemy więc nazywać Texcocanami. Masz rację, przybywamy z Ziemi. Mamy polecenie, żeby was ucywilizować, wprowadzić zdobycze nowoczesnych technologii, przygotować do przyłączenia się do wspólnoty planet. — Spojrzał obojętnie na piramidę, świątynie i duże budynki wspólnych kwater mieszkalnych. — Nazwiemy to miasto Tula, a jego mieszkańców Tulanami.

Taller popatrzył na niego zaaferowany, uświadamiając sobie arogancki ton tego oświadczenia.

— Mój synu, my jesteśmy najbardziej rozwiniętym ludem na... Texcoco — z łagodnym napomnieniem odezwał się do Plekhanova człowiek ze świty chana ubrany w szary powiewający płaszcz. — Uważamy się za cywilizowanych. Chociaż...

— Nie jestem twoim synem, starcze — ryknął Plekhanov. — A do bycia cywilizowanymi sporo wam jeszcze brakuje. Zaprowadźcie nas do budynku, w którym moglibyśmy porozmawiać bez tego całego tłumu gapiącego się na nas. Nie możemy tu tak stać w nieskończoność. Jest mnóstwo pracy do zrobienia.

— To jest Mynor, arcykapłan Ludu — powiedział Taller.

— Lud oczekuje przy takich okazjach ceremonialnych obchodów — powiedział kapłan, kłaniając się. — Jesteśmy gotowi złożyć odpowiednią ofiarę bogom. Po jej dokonaniu ogłosimy święto. A potem...

Ponaglany przez wojowników tłum rozstąpił się, ukazując podnóże piramidy, a przy niej grupę mężczyzn i kobiet ubranych jedynie w przepaski na biodra i będących, nie ulegało wątpliwości, jeńcami.

Plekhanov ruszył w ich kierunku. Joe Chessman poszedł obok niego, z prawej strony, nieco z tyłu. Jeńcy stali wyprostowani, ze spokojem przyjmując swoją sytuację.

— Macie zamiar ich zabić? — zapytał Plekhanov, utkwiwszy wzrok w Tallerze.

— Oni nie są Ludem — wyjaśnił chan. — To są jeńcy wzięci po bitwie.

— Ich życia usatysfakcjonują bogów — powiedział Mynor.

— Nie ma żadnych bogów, ale pewnie to wiesz — powiedział kategorycznym tonem Plekhanov. — Nie będziesz już nigdy poświęcał więźniów.

Texcocanie całkiem zaniemówili. Joe Chessman położył rękę na swojej broni. Ten ruch nie umknął synowi Tallera, oczy mu się zwęziły.

Chan popatrzył twardo na Plekhanova.

— Nasz sposób życia zaspokaja nasze potrzeby. Co, według was, mielibyśmy zrobić z tymi ludźmi? To są nasi wrogowie. Jeśli puścimy ich wolno, znów będą walczyć przeciwko nam. A jeśli zamkniemy ich w więzieniu, będziemy musieli ich karmić. My... Tulanie... nie jesteśmy biedni i mamy mnóstwo żywności. Bo jesteśmy Tulanami. Ale nie możemy karmić wszystkich jeńców wziętych do niewoli podczas wojen.

— Od dzisiaj będzie inna polityka — powiedział sucho Joe Chessman. — Każemy im pracować.

— Może pozwolisz, Chessman, że to ja wyjaśnię nasze stanowisko — huknął na niego Plekhanov, po czym zwrócił się do Tulan: — Do rozwoju tej planety będziemy potrzebowali siły roboczej w postaci każdego mężczyzny, kobiety i dziecka zdolnego do pracy.

— Może masz rację, że powinniśmy pójść w jakieś mniej publiczne miejsce — powiedział Taller. — Więc chodźmy! — Powiedział kilka słów do dowódcy wojowników, który natychmiast zaczął wykrzykiwać rozkazy.

* * *

Chan prowadził, Plekhanov i Chessman szli obok niego, a pozostali Ziemianie zaraz za nimi, trzymając skrycie broń w gotowości. Arcykapłan Mynor, syn Tallera oraz pozostali oficjele Tulan szli z tyłu.

W pomieszczeniu, sprawiającym ewidentnie wrażenie sali tronowej w oficjalnej rezydencji Tallera, przybyszy usadzono wygodnie na stołkach nakrytych futrami. Kilkoro nastoletnich Tulan rozniosło zimne napoje podobne do kakao, wydające się mieć słabe własności pobudzające.

Było jasne, że Taller nie został chanem najbardziej rozwiniętego narodu na Texcoco tylko przez przypadek. Starannie teraz rozważał dalsze postępowanie. Nie wiedział, jak ocenić siłę tych obcych z kosmosu. Nie chciał zostać postawiony w sytuacji, gdy nagle, ku swemu żalowi, to odkryje.

— Utrzymujecie, że chcecie wprowadzić duże zmiany do życia Ludu — zaczął ostrożnie.

— Do życia wszystkich Texcocan — odpowiedział Plekhanov. — Wy, Tulanie, jesteście jedynie pierwsi.

Mynor, stary kapłan, pochylił się do przodu.

— Ale po co? — zapytał. — Nie chcemy żadnych zmian, cokolwiek miałoby to być. Chan już pozwolił wam się wtrącić w nasze modlitwy do bogów. To będzie miało...

— Bądź cicho, starcze — warknął Plekhanov. — I nie waż się wspominać więcej waszych, tak zwanych, bogów. A wy wszyscy słuchajcie. Nie wiem, jak wiele z historii u was się zachowało, ale być może nie wszystko będzie dla was nowością.

Tysiąc lat temu założono tutaj, na Texcoco, kolonię złożoną ze stu osób. Prześledzeniem jej dziejów w ciągu tych stuleci zajmą się kiedyś uczeni, ale teraz leży to poza naszym zainteresowaniem. Ta ekspedycja została wysłana, by ponownie nawiązać z wami kontakt w chwili, gdy zaludnicie planetę i osiągniecie poziom niezbędny do przetrwania. Naszym podstawowym zadaniem jest modernizacja waszego społeczeństwa, doprowadzenie go do poziomu kultury przemysłowej.

Wzrok Plekhanova spoczął na synu Tallera.

— Ty chyba jesteś żołnierzem? — zwrócił się do niego.

— To jest Reif, mój najstarszy — powiedział Taller. — Według naszych obyczajów zajmuje drugie z kolei stanowisko w dowodzeniu armią. Ja, jako chan, jestem pierwszy.

— Tak, jestem żołnierzem — zimno odpowiedział Reif. — Wahał się przez chwilę, po czym dodał: — I pragnę umrzeć w obronie Ludu.

— W takim razie — huknął Plekhanov — jako żołnierz będziesz zainteresowany tym, że pierwszym etapem naszego działania będzie zjednoczenie wszystkich narodów i plemion tej planety. To nie jest małe zadanie. Będziesz miał zajęcie.

— Z pewnością sobie żartujesz — powiedział Taller. — Lud prowadzi wojny od tak dawna, jak tylko notują to kronikarze i nigdy nie był taki silny jak teraz, nigdy większy. Ale podbić cały świat? Z pewnością sobie żartujesz!

Plekhanov parsknął pogardliwie. Spojrzał na Barry'ego Watsona, chudego młokosa, opierającego się niedbale o ścianę, niemniej z pistoletem maszynowym gotowym do użycia.

— Watson, ty jesteś naszym ekspertem od spraw militarnych. Masz już jakiś pogląd na tę sprawę?

— Tak, sir — odpowiedział niedbale Watson. — Dopóki nie będziemy mogli w pełni zaopatrzyć się w broń z żelaza i palną, proponuję dla ich piechoty macedońską falangę. Mają konie, ale wygląda na to, że koło wyszło z użycia. Wprowadzimy więc rydwany, a także ciężkie wozy, żeby usprawnić logistykę. Wprowadzimy również siodło ze strzemionami. Mam dokładne analizy metod działania każdego dowódcy kawalerii, od Tamerlana do Jeba Stuarta. Tak, sir, mam kilka pomysłów.

Plekhanov ściągnął swoje grube wargi.

— Od samego początku będziemy potrzebować siły ludzkiej na skalę, o jakiej tutaj nikt wcześnie nawet nie marzył. Przyjmiemy politykę ekspansji. Ci, co przyłączą się do nas dobrowolnie, będą członkami Państwa ze wszystkimi przywilejami. Ci, którzy stawią opór, zostaną jeńcami wojennymi i będą użyci do ciężkich robót na drogach i w kopalniach. Ponieważ jednak ludzie pracują lepiej, mając cel przed sobą, każdy więzień zostanie uwolniony i stanie się obywatelem Państwa po dziesięciu latach takich robót.

Odwrócił się do swoich podwładnych.

— Roberts i Hawkins, wy od jutra poszukujecie najbliższych, łatwych do wydobycia złóż żelaza i węgla. Nasza pierwsza ekspedycja wojskowa zostanie skierowana w to miejsce. Chessman i Cogswell, wy zbierzecie najlepszych rzemieślników i zaczniecie ich uczyć podstawowych elementów nowoczesności, takich jak koło.

— Mówisz o postępie, ale jak dotąd wszystko, co powiedziałeś, dotyczy głównie wojny i to na taką skalę, że obawiam się, iż wielu z Ludu jej nie przeżyje — powiedział spokojnie Taller. — I o jaki postęp ci chodzi? Mamy wszystko, co jest nam potrzebne.

Plekhanov przerwał mu krótkim ruchem ręki. Wskazał widoczne na ścianie hieroglify.

— Jak długo trzeba się uczyć tego pisma? — zapytał.

— To jest tajemna umiejętność znana jedynie kapłanom — odpowiedział arcykapłan Mynor. — Wybrani przez dziesięć lat przygotowują się, żeby zostać skrybą.

— Nauczymy was nowych sposobów, dzięki którym każdy obywatel Państwa w ciągu roku nauczy się czytać i pisać.

Tulanie gapili się na niego w zdumieniu.

Podniósł się ciężko i podszedł do Robertsa, wyciągnął mu z pochwy długi sztylet, który tamten nosił na biodrze i ciął z zamachem kamienną kolumnę, wyrąbując z niej spory kawałek. Podał broń Reifowi, któremu zaświeciły się oczy.

— Jakich metali używacie? Miedź, brąz? Tak sądzę. No dobrze, to jest stal. Od jutra wchodzicie w epokę żelaza.

— Czy wasi kapłani zajmują się również zdrowiem twojego ludu? — warknął, zwracając się do Tallera. — Czy ich kuracje nie polegają na odczynianiu uroków i stosowaniu kilku ziół znalezionych na pustyni? Gwarantuję ci, że w ciągu dekady pozbędziemy się wszystkich waszych ważniejszych chorób.

— Może co innego będzie dla was bardziej przekonywujące. — Odwrócił się w kierunku kapłana. — Ile masz lat starcze?

— Sześćdziesiąt cztery — odpowiedział z powagą Mynor.

— A ja mam dwieście trzydzieści trzy — oznajmił gburowato Plekhanov, po czym kiwnął ręką na Stevensa. — Ty jesteś wśród nas najmłodszy. Ile masz lat?

— Sto trzynaście, skończę w przyszłym miesiącu — uśmiechnął się Stevens.

Mynor otworzył usta, ale nic nie mówiąc, zamknął je ponownie. Żaden człowiek tutaj nie mógł przedłużyć swojej młodości. Poczuł się nagle stary, bardzo stary.

Plekhanov znów odwrócił się do Tallera.

— Wszystko, co wam oferujemy, jest poza waszą zdolnością rozumienia. Nie musicie nic chcieć. Damy wam zdrowie. Damy wam postęp we wszystkich dziedzinach Uwolnimy waszych obywateli od znoju, wykształcimy ich, damy im możliwość rozkoszowania się intelektualną ciekawością. Otworzymy gwiazdy przed nimi. Wszystko to zapewni wam przyszłe Państwo.

Na chanie Tuli nie zrobiło to wrażenia.

— Tak mówisz, człowieku z Pierwszej Ziemi, ale żeby to osiągnąć chcesz zmienić całe nasze życie. A nam takie życie odpowiada. Jesteśmy tu szczęśliwi... w... Tula. I ja ci to mówię. Jest was jedynie ośmiu, a nas jest wielu. Nie chcemy tu twojego... Państwa. Wracajcie, skąd żeście przybyli.

— Chcecie czy nie, te zmiany zostaną dokonane — Plekhanov potrząsnął głową. — Jeśli nie będziesz z nami współpracował, znajdziemy kogoś innego, kto będzie. Ja ci radzę to zrobić.

Taller wstał z niskiego stołka, na którym siedział.

— Wysłuchałem cię i nie spodobało mi się — powiedział. — Jestem chanem całego Ludu. Opuśćcie więc nas w pokoju albo polecę moim wojownikom...

— Joe — powiedział Plekhanov znudzonym tonem. — Watson!

Joe Chessman wyjął swój ciężki pistolet z kabury i strzelił dwa razy. Huk wystrzałów odbił się gromem w ograniczonej przestrzeni, ogłuszając wszystkich i przerażając Tulan. Jasna czerwień zabarwiła płaszcz chana, nie upiększając go bynajmniej. Jasna czerwień zachlapała podłogę.

Leonid Plekhanov popatrzył zaskoczony na swojego zastępcę, po czym zwilżył językiem grube wargi.

— Joe — powiedział, pryskając śliną. — Nie to miałem... Nie sądziłem, że jesteś taki... popędliwy.

— Musimy ich odpowiednio ustawić od samego początku, już teraz — warknął Joe Chessman. — Inaczej nigdy się nie podporządkują. Watson, Roberts, zabezpieczcie drzwi. — Odwrócił się do pozostałych. — Cogswell, Hawkins, Stevens, pilnujcie okien.

Taller leżał bezwładnie na podłodze. Pozostali Texcocanie spoglądali na jego ciało w niemym przerażeniu.

Z wyjątkiem Reifa.

Syn Tallera pochylił się na chwilę nad ciałem swojego ojca, po czym spojrzał w górę, na Plekhanova. Wargi mu zbielały.

— On nie żyje — powiedział.

— Nie żyje — przyznał Leonid Plekhanov, zbierając się w sobie.

Chłodna twarz Reifa pozostała bez wyrazu. Popatrzył na Joe Chessmana stojącego obojętnie z boku, z pistoletem w dłoni.

— Możecie wyposażyć moich żołnierzy w taką broń? — zapytał.

— Taki mamy zamiar — odpowiedział Plekhanov. — W swoim czasie.

Reif wyprostował się.

— Przedstawię wasz plan do zatwierdzenia przywódcom klanów. Teraz ja jestem chanem. Możesz mi opowiedzieć coś więcej o tym Państwie.

1. ↑Obecnie liczbę mieszkańców Tenochtitlánu ocenia się na ok. 100 tys. mieszkańców.

IV.

Sierżant ustawił swój mały oddział jakieś ćwierć mili przed miastem. Oddział liczył jedynie dziesięciu żołnierzy, ale za to nieźle uzbrojonych: w krótkie miecze, rusznice, kolczugi i stalowe hełmy. Mogli stawić czoła nawet dziesięciokrotnie większej gromadzie kupców.

Sierżant zdążył już, oczywiście, zajrzeć do butelki z winem, chociaż było dopiero południe.

— A dokąd to się wybieracie? — zapytał napastliwie.

Jadący na czele grupy kupiec, niewysoki chudy mężczyzna, odziany w bogatą szubę, dosiadał ciężkiej karej kobyły.

— Do Bari, żołnierzu — odpowiedział. — Wyciągnął z sakwy papier. — Mam pozwolenie od barona Mannerheima na przejazd przez jego ziemie wraz z moimi ludźmi i mieniem.

— Niestety, mieszczaninie, nie umiem czytać. A co tam wieziesz na tych mułach? — Napastliwość przerodziła się w interesowność.

— Rzeczy osobiste. I jak już mówiłem, mam pozwolenie na ich przewóz przez ziemie barona Mannerheima, nie będąc molestowanym przez jego poddanych. Baron jest moim przyjacielem, zadowolonym z darów jakie ode mnie otrzymuje — dodał z irytacją.

Jeden z żołnierzy chrząknął sceptycznie, sprawdził krzemień na zamku swej broni i popatrzył sugestywnie na sierżanta.

— Jak powiedziałeś, kupcze, mój pan lubi dary. Wszyscy lubią dary? Niestety, nikt mnie o was nie powiadomił. A mam rozkaz zatrzymywać wszystkich przybyszy na ziemiach barona i, w razie oporu, zabić, a potem skonfiskować przewożone rzeczy.

Kupiec westchnął i sięgnął do sakiewki. Oczy sierżanta zabłysły z chciwości. Ręka wynurzyła się z dwoma małymi monetami.

— Jak powiedziałeś — mruknął gorzko kupiec — wszyscy lubią dary. Zrobisz mi ten honor i wypijesz wieczorem za moje zdrowie w tawernie?

Sierżant nie odpowiedział, wydął jedynie usta i pogłaskał rękojeść swojego miecza.

Kupiec ponownie westchnął i jeszcze raz sięgnął do sakiewki. Tym razem ręka wynurzyła się z garścią srebrnych monet.

— Jak można robić jakieś interesy, gdy co parę mil ktoś wyciąga rękę? — narzekał, podając tamtemu.

— Nie wyglądasz na kogoś, kto głoduje, mieszczaninie — warknął sierżant. — Możesz już jechać. Masz szczęście, że jestem dzisiaj zbyt leniwy, żeby przetrząsnąć twoje rzeczy. A poza tym — wyszczerzył zęby — baron osobiście rozkazał mi nie niepokoić cię.

Kupiec parsknął, uderzył piętami swego wierzchowca i poprowadził dalej swoich ludzi, w kierunku miasta. Żołnierze popatrzyli za nimi, rechocząc z zadowolenia. Tych pieniędzy wystarczy im na wiele dni pijaństwa.

Gdy już byli poza zasięgiem słuchu, Amschel Mayer obejrzał się przez ramię i zadowolony uśmiechnął się do Jerome'a Kennedy'ego.

— I jak to wyszło, Jerry? — zapytał.

Tamten zmarszczył nos z udawaną dezaprobatą.

— Zaczyna pan pasować do tutejszych norm bardziej niż prawdziwy kupiec. Niemniej, żeby było jasne, cały czas trzymałem ich na muszce... hm... mojego dobrze naoliwionego pistoletu.

Mayer zmarszczył brwi.

— Tylko w ostatecznym wypadku, drogi Jerry. Gdyby baron znalazł dziesięciu swoich ludzi zmasakrowanych na przedmieściach Bari, poderwałby swoją drużynę, a my nie chcemy się ujawniać na tym etapie. Przygotowania zajęły nam prawie rok.

Bramy portowego miasta były o tej porze otwarte, a strażnicy bezczynnie leniuchowali. Ich dowódca rozpoznał Amschela Mayera i ograniczył się jedynie do skinienia głową z szacunkiem.

Przybysze skierowali się wąską ulicą wybrukowaną kocimi łbami, omijając tłumy w pobliżu centralnego rynku. Wstrzymali konie dopiero przed domem większym i bogaciej ozdobionym niż sąsiednie. Mayer i Kennedy zsiedli z koni, pozostawiając je pod opieką pozostałych.

Mayer uderzył ciężką kołatką w drzwi. Otworzył się wąski przeziernik w celu szybkiego sprawdzenia tożsamości, po czym drzwi otworzyły się i Martin Gunther wpuścił ich do środka.

— Wszyscy już są? — zapytał Mayer.

Gunther skinął głową.

— Od śniadania. Niektórzy się niecierpliwią, zwłaszcza baron Leonar.

— W porządku, Jerry — rzucił Mayer przez ramię. — Tu im to przekażemy.

Weszli do sali konferencyjnej. Wszystkie miejsca wokół ciężkiego drewnianego stołu były zajęte. Większość gości była ubrana równie bogato jak gospodarz. Przeważnie byli to ludzie w średnim wieku, wszyscy oczekujący z zainteresowaniem i nie wykazujący objawów zaniepokojenia.

Amschel Mayer zajął miejsce u szczytu stołu, a Jerome Kennedy siadł obok niego. Mayer rozmawiał już z każdym ze swoich gości z osobna, więc teraz pochylił się i objął wzrokiem całe zgromadzenie.

— Myślę, że zdajecie sobie wszyscy sprawę z tego, że ta grupa składa się z dwudziestu najpotężniejszych kupców na kontynencie — zaczął.

Olderman skinął głową.

— Właśnie zastanawialiśmy się nad celem, dla którego zebrałeś nas razem, wielmożny Mayerze — powiedział, po czym, krzywiąc się z rozbawienia, dodał: — Nie wszyscy tutaj jesteśmy przyjaciółmi. A właściwie, to niewielu tu jest przyjaciół.

— Nie musicie wcale nimi być — odpowiedział ostro Mayer. — Ale wszyscy powinni zaakceptować potrzebę współpracy. Wielmożni panowie, właśnie wracam z Rondy. I chociaż dobrze zapłaciłem trzem baronom za prawo do przejazdu przez ich ziemie, musiałem dać łapówkę na dwunastu rogatkach, musiałem zapłacić wygórowaną opłatę za trzy przeprawy promowe i raz musiałem odeprzeć atak, prawdopodobnie bandytów.

— Którzy z pewnością byli żołnierzami miejscowego barona i zdecydowali, że chociaż dałeś im łapówkę za przejazd, to wciąż się opłaca przetrząsnąć twoje rzeczy — odezwał się ktoś zrzędliwym głosem.

— Dokładnie, wielmożni panowie — zgodził się Mayer. — I to jest właśnie przyczyna dla której się zebraliśmy.

— Nie rozumiem — powiedział czujnie Olderman, który ewidentnie przyjął rolę rzecznika pozostałych.

— Genua, jeśli pozwolicie, że użyję tej nazwy na oznaczenie naszej planety, nigdy nie rozwinie się, jeżeli handel nie zostanie uwolniony od tych bandytów, nazywających siebie panami i baronami.

Brwi wszystkich podniosły się do linii włosów. Olderman rozejrzał się szybko po sali, a potem spojrzał na drzwi.

— Zmiłuj się! — zawołał. — Służba.

— Moja służba jest zaufana — oświadczył Mayer.

Jeden z gości uśmiechnął się ponuro.

— Wydajesz się zapominać, wielmożny Mayerze, że ja też noszę tytuł barona.

Mayer potrząsnął głową.

— Nie, baronie Leonar. Przecież zgadzasz się z tym, co powiedziałem. Biznesmen, kupiec, producent na dzisiejszej Genui jest zaledwie tolerowany. Gdyby nie to, że baronowie nie chcą się pozbywać takiego dobrego źródła dochodów, wydoiliby nas do sucha przez jedną noc.

— Takie są koleje rzeczy. — Ktoś wzruszył ramionami. — Dobrze, że udało nam się wywalczyć, wyprosić czy załatwić łapówkami te przywileje, które mamy. Każde z dwudziestu naszych miast ma nadany przywilej, który chroni nas przed całkowitą ruiną.

Mayer zakręcił się z podnieceniem w swoim fotelu.

— Od dzisiaj rzeczy ulegną zmianie. Jerry! Prasa drukarska.

Jerry Kennedy opuścił salę na chwilę, po czym wrócił z Martinem Guntherem i dwoma służącymi. Na oczach zdumionych kupców, w całkowitej ciszy, podwładni Mayera ustawili prasę i stojak z zestawem dwóch rodzajów czcionki czternasto-punktowej. Jerry uniósł wierszownik i zademonstrował, wyjaśniając. Gunther puścił w obieg czcionki, żeby wszyscy mogli dokładnie obejrzeć, a w tym czasie jego koledzy złożyli dwa wiersze. Kennedy włożył wiersze do formy drukarskiej, zablokował, ustawił sztorcem i pokazał jak się nakłada tusz. Potem zamontował formę w prasie uruchamianej nożnym pedałem. Wziął ryzę papieru i szybko zaczął podawać jeden arkusz po drugim. Gdy wszystkie zostały zadrukowane, przestał naciskać pedał, a Gunther rozdał widzom wciąż jeszcze mokre wydruki.

Olderman zachmurzony w zdumieniu popatrzył na wydrukowane wiersze i nagle ze zrozumieniem oblizał wargi.

— To zrewolucjonizuje przepisywanie książek. Dzięki temu będzie można zabrać je z rąk kościoła. Mając taką maszynę, mógłbym zrobić sto książek...

Mayer promieniał.

— Nie sto, wielmożny panie, a sto tysięcy!

Tamci spojrzeli na niego ze zdumieniem.

— Sto tysięcy — powiedział ktoś. — Nie ma tylu ludzi umiejących czytać na całym kontynencie.

— Ale będą — zapiał Mayer. — To jest jedna z naszych dźwigni, którą chcemy podważyć władzę baronów. A to jest kolejna. — Odwrócił się do Russa. Wielmożny Russie, twoje miasto jest znane z produkcji dobrej stali, z mieczy i zbroi, które wytwarzacie.

Russ skinął głową. Był to niewysoki człowiek w niesamowicie bogatym stroju.

— Ma pan rację, wielmożny Mayerze.

— Tutaj mam opisaną nową metodę wytwarzania stali z surowego żelaza. Będziemy to nazywać metodą Bessemera. Zasada polega na utlenianiu zanieczyszczeń w wyniku przepuszczania powietrza przez stopiony metal.

— A twoje miasto jest przede wszystkim znane z doskonałych tekstyliów. — Amschel Mayer zwrócił się do innego z gości. — Jerry, przynieście z Guntherem modele krosna mechanicznego i przędącej joasi3 — polecił swoim asystentom, a gdy wyszli powiedział: — Moją intencją jest pomóc wam przyspieszyć produkcję. Zdając sobie z tego sprawę, docenicie automatyczne czółenko tkackie, które zaraz wam zademonstrujemy.

Kennedy i Gunther wrócili w asyście czterech służących i całej masy sprzętu.

— Czuję się jak nauczyciel w szkole rzemiosła — mruknął Kennedy do Amschela Mayera.

Pół godziny później Kennedy i Gunther uwijali się rozdając broszury zachwyconym kupcom.

— Ta broszura zawiera szczegóły konstrukcji sprzętu i opis jego działania — powiedział Kennedy.

Mayer ściągnął wargi.

— Wasi ludzie nie dadzą rady przyswoić sobie wszystkiego od razu, więc nie będziemy ich poganiać. Potem na pewno zainteresuje was, między innymi, przędąca mulica3.

Skinął służącym, żeby usunęli prasę drukarską i maszyny włókiennicze.

— Przejdziemy teraz do prawdopodobnie najważniejszego urządzenia, które chciałbym wam dzisiaj przedstawić. Z uwagi na jego ciężar i wielkość, zrobiliśmy jedynie model. Jerry!

Jerry Kennedy postawił na masywnym stole małą maszynę parową – genialną w swojej prostocie – a do niej pół tuzina przystawek. W jednej chwili wszyscy zgromadzili się wokół niego, rozentuzjazmowani jak grupa dzieciaków wokół nowej zabawki.

— W imię najwyższego — wykrzyknął baron Leonar. — Czy wy zdajecie sobie sprawę z tego, że ta maszyna może być użyta zamiast koła wodnego do napędzania krosna pokazanego godzinę temu?

Wielmożny Russ pocierał w zamyśleniu brodę.

— To może być użyte do napędzania powozu — powiedział. — Wóz bez koni. Niewiarygodne!

Mayer zachichotał w podnieceniu i klasnął w dłonie. Służący wszedł niosąc nieznacznie przerobiony wózek-zabawkę. Martin Gunther wziął małą maszynę parową i umieścił na wózku, szybko połączył ze sobą, po czym przerzucił dźwignię. Wózek gładko ruszył do przodu, pierwszy mechanicznie napędzany pojazd genueńskiej rewolucji przemysłowej.

— Czy to miałeś na myśli, wielmożny panie? — Martin Gunther uśmiechnął się szczerze do Russa.

Pół godziny później znów zasiedli za stołem. Przed każdym leżał stosik broszurek z instrukcjami, planami i schematami.

— Muszę wam pokazać jeszcze jedno urządzenie — powiedział Mayer. — I chociaż chciałbym, żeby to nie było konieczne, to jednak obawiam się, że muszę.

Zaprezentował im nabój pistoletowy kalibru czterdzieści pięć. Jerry Kennedy rozdał kupcom próbki. Każdy z nich wziął nabój palcami i oglądał zaintrygowany.

— Wielmożni panowie — powiedział Mayer. — Baronowie znają zastosowanie prochu. Posiadają zarówno muszkiety jak i ładowane od przodu armaty, których używają w wojnach między sobą, a także okazjonalnie do ataków na nasze podejrzewane o niezależność miasta. To jest usprawnienie tej broni. Ten przedmiot zawiera nie tylko ołowiany pocisk, ale również proch i zapalnik powodujący jego wybuch.

Wyraźnie było widać, że nie rozumieją.

— Jerry, zademonstruj — powiedział Mayer.

— Ten nabój może być użyty w różnej broni, niemniej, ta jest jedną z najprostszych — — oznajmił Jerry Kennedy, wciskając jeden po drugim dwadzieścia nabojów do magazynka pistoletu maszynowego. — Popatrzcie teraz na sylwetkę człowieka narysowaną przeze mnie na drewnianej ramie w przeciwległym końcu pokoju. — Nacisnął spust i wystrzelił pojedynczy pocisk.

— Jakiś postęp w broni palnej w tym jest — zgodził się Olderman, kiwając głową. — Ale...

— Jeśli jednak naprzeciw nas stanie więcej niż jeden zły facet... — powiedział Kennedy, po czym uśmiechnął się, przestawił pistolet na ogień ciągły i wypełniając zamknięte pomieszczenie dźwiękowym Götterdämmerungiem4, opróżnił magazynek w kierunku tarczy, zamieniając ją w drzazgi i latające kawałki drewna ze zniszczonych desek.

Audytorium siedziało osłupiałe i przerażone po tej demonstracji.

— Broń jest prosta w konstrukcji i każdy kompetentny rusznikarz może ją zrobić. To wykazuje, wielmożni panowie, że wyposażając w nią swoich ludzi, możecie się nie martwić o bezpieczeństwo przed atakami swoich miast jak również i kupieckich karawan czy statków.

— Wierzymy w twoje dobre intencje, wielmożny Mayerze — powiedział wstrząśnięty Russ. — Niemniej to tylko sprawa czasu, żeby baronowie przeniknęli sekrety naszej broni. Nie da się tego utrzymywać zbyt długo w tajemnicy. A wtedy znów będziemy na ich łasce.

— Wierzcie mi, wielmożni panowie — odrzekł sucho Mayer — że, jeśli to okaże się konieczne, postaramy się o nową broń. Broń, w porównaniu z którą, ta będzie dziecięcą zabawką.

— Ta demonstracja oszołomiła nas, wielmożny Mayerze — podsumował Olderman, podejmując znów swoją rolę rzecznika. — Podziwiamy twoje możliwości, ale nie każ nam wierzyć, że to wszystko jest produktem jednego umysłu.

— Bo nie jest — przyznał Mayer. — To są wytwory wielu umysłów.

— Ale gdzie...?

Ziemianin potrząsnął głową.

— Na razie nie mogę wam tego powiedzieć.

— Rozumiem — oczy Genueńczyka spoglądały na niego beznamiętnie. — Pozostaje w takim razie kwestia: dlaczego?

— To może być dla was teraz trudne do zrozumienia — powiedział Mayer — ale wprowadzenie każdego z tych wynalazków będzie gwoździem do trumny feudalizmu. Każdy z nich zwiększy albo produkcję, albo handel; a taki wzrost doprowadzi do upadku feudalnego społeczeństwa.

— Tak jak już powiedziałeś, mimo że jestem lordem, moje interesy są zgodne z twoimi — powiedział baron Leonar, który wcześniej prawie się nie odzywał. — Jestem przede wszystkim kupcem. Niemniej, nie jestem pewien, czy chcę zmian jakie niosą te urządzenia. Szczerze mówiąc, wielmożny Mayerze, dzisiejszy świat całkowicie mnie satysfakcjonuje.

— Obawiam się, że będziesz musiał podporządkować się tym zmianom. — Amschel Mayer uśmiechnął się ironicznie.

— A czemuż to? — zapytał zimno baron. — Nie lubię jak mi kto mówi, co mam robić.

— Dlatego, drogi baronie, że na planecie Genua są trzy kontynenty. Obecnie handel między nimi idzie niemrawo ze względu na niewystarczające możliwości transportowe. Ale silnik parowy, który wam dzisiaj pokazałem wkrótce będzie napędzał statki większe niż kiedykolwiek tutaj zbudowane.

— A co to ma wspólnego ze zmuszeniem nas do używania tych urządzeń? — zapytał Russ.

— Ma to, że moi koledzy na pozostałych kontynentach pracowicie wdrażają je również tam. Jeśli wy tego nie zaakceptujecie, z czasem konkurenci przejmą wasz rynek, przechwycą handel, wyeliminują was z interesu. Wielmożni panowie — podsumował Mayer — modernizujcie się lub gińcie. Każdy odpowiada za siebie, a ostatnimi zajmie się diabeł, jeśli można użyć powiedzenia z innej epoki.

Przez dłuższy czas panowało milczenie.

— Baronom się to nie spodoba — stwierdził w końcu otwarcie Olderman.

— Oczywiście — wyszczerzył zęby Jerry Kennedy. — I dlatego pokazaliśmy wam pistolet maszynowy. Nie ma znaczenia, czy im się spodoba czy nie.

— Będą naciski, żeby zapobiec wprowadzeniu tego wyposażenia.

— Damy sobie z tym radę — powiedział Mayer, z zadowoleniem przyjmując wygodniejszą pozycję w swoim fotelu.

— Kościół zawsze staje po stronie baronów — dodał Russ. — Mnisi będą walczyć z innowacjami zmieniającymi wygląd świata.

— Mnisi zawsze tak robią — przyznał Mayer. — Jak duża część majątku jest w rękach kościoła?

— Mnisi są największymi obszarnikami ze wszystkich — powiedział kwaśno Russ. — Sądzę, że jedna trzecia gruntów i chłopów pańszczyźnianych należy do kościoła.

— No tak — powiedział Mayer. — Musimy się zastanowić nad możliwością reformacji. Ale to później. Teraz chciałbym wyjaśnić jeszcze jeden powód, dla którego was tu zebrałem. Wielmożni panowie, Genua będzie rozwijać się bardzo szybko. Żeby przeżyć, będziecie musieli reagować błyskawicznie. Nie wprowadzam tych rewolucyjnych zmian bezinteresownie. Każdy z was może swobodnie wykorzystywać wszystko dla własnego zysku, ale ja oczekuję trzydzieści procent od zysku.

Rozległo się powszechne westchnienie.

— Wielmożny Mayerze — powiedział Olderman. — Już pan nam pokazał swoje urządzenia. Co zabezpieczy pana przed oszustwem z naszej strony?

Mayer roześmiał się.

— Mój drogi Olderman, mam jeszcze inne wynalazki, które pokażę, gdy tylko wykształcicie techników i robotników zdolnych do ich wykonania i obsługi. Ten, kto oszuka mnie teraz, zostanie pominięty następnym razem.

— Trzydzieści procent — mruknął Russ. — Twoje bogactwo będzie niewiarygodne.

— Wielmożni panowie, wszystko zostanie natychmiast zainwestowane. Na przykład, jestem bardzo zainteresowany w rozwoju naszych zacofanych uniwersytetów. Postęp, moim zdaniem, będzie możliwy jedynie wtedy, gdy podniesiemy poziom edukacji ludzi. Parobek pańszczyźniany nie jest zdolny nawet do obsługi tej prostej maszyny parowej, którą zademonstrował Jerry.

— Twoje plany są oszałamiające — powiedział baron Leonar. — Czy powinienem przez to rozumieć, że planujesz utworzenie konfederacji naszych miast? Chcesz połączyć je razem, by zwalczyć potęgę obecnych lordów?

Mayer potrząsnął głową.

— Nie, nie! Gdy baronowie utracą swoją siłę, każde z miast umocni się i prawdopodobnie rozszerzy, przekształcając w naród. Być może niektóre z nich się zjednoczą. Ale w przeważającej większości będziecie konkurować ze sobą i z narodami z innych kontynentów. W tym współzawodnictwie będziecie musieli okazać hart ducha albo ulec. Człowiek najszybciej rozwija się w takich warunkach.

Ziemianin spojrzał w dal niewidzącym wzrokiem.

— Przynajmniej ja tak uważam. Daleko stąd moi koledzy próbują udowodnić, że się mylę. Zobaczymy!

1. ↑Przędąca joasia (ang. spinning jenny) – pierwsza mechaniczna przędzarka, zespół sprzężonych razem zmechanizowanych kołowrotków. Skrzyżowanie przędącej joasi z przędzarką innego wynalazcy nazwano przędącą mulicą (ang. spinning mule). Przędzarki oparte na tej konstrukcji były w użyciu do lat 60. XX w.

2. ↑Götterdämmerung – Zmierzch Bogów, czwarta część dramatu muzycznego Richarda Wagnera Pierścień Nibelunga.

V.

Przybycie Leonida Plekhanova na „Pedagoga” nastąpiło z pewną ceremonialnością. Z pierwotnej ekipy towarzyszył mu Joe Chessman oraz Natt Roberts i Barry Watson. Ale oprócz nich było tam również czterech zimnookich, uzbrojonych Tulan o kamiennych obliczach. Ich kosmiczny prom wpasował się na swoje leże w kadłubie „Pedagoga”, w którym przebył drogę z Terra City, a jego właz otworzył się wprost na korytarz macierzystego statku.

Plekhanov, ramię w ramię z Chessmanem i Watsonem, pomaszerowali ciężkim krokiem do mesy. Natt Roberts i dwóch Tulan zostali na promie. Dwaj pozostali tubylcy poszli za nimi, gapiąc się dookoła w zdumieniu i usilnie starając się zachować kamienne oblicza.

Amschel Mayer siedział już przy stole oficerskim. Sposób w jaki tamci się zaprezentowali wywołał na jego warzy wyraz irytacji.

— Na boga, Plekhanov — powiedział. — Co to ma być? Inwazja? — A kiedy tamten okazał zdziwienie, wskazał na dwóch Texcocan. — Twoim zdaniem było konieczne przywozić tu, na pokład „Pedagoga”, uzbrojonych ludzi? Szczerze mówiąc, to ja nie powiedziałem nawet jednemu Genueńczykowi o istnieniu statku.

Obok niego siedział Jerry Kennedy, jedyny członek zespołu Mayera, który przyleciał z nim na spotkanie. Kennedy mrugnął do Watsona i Chessmana. Watson uśmiechnął się, ale nic nie powiedział.

— Nie mamy sekretów przed Texcocanami — zahuczał Plekhanov, rzucając się na fotel. — Im szybciej osiągną poziom przy którym będą mogli korzystać z naszych bibliotek, tym lepiej. A to, że są uzbrojeni, jest bez znaczenia. My, Tulanie, właśnie rozpoczynamy kampanię zjednoczeniową planety. Broń jest czasami konieczna, a Tula, moja stolica, jest na swój sposób obozem wojskowym. Wszyscy mężczyźni zdolni do...

— I tą metodą niesiesz cywilizację do Texcoco? — przerwał mu z werwą Mayer. — Według ciebie, tego właśnie chciało Biuro do Spraw Kolonizacji Galaktyki? Obozu wojskowego! Ile osób już pozbawiłeś życia?

— Spokojnie — warknął Joe Chessman.

— Nie potrzebuję twoich instrukcji, Chessman — zwrócił się do niego Amschel Mayer. — Bądź łaskaw pamiętać, że to ja kieruję tą ekspedycją i jako taki jestem wyższy rangą od ciebie.

Plekhanov uderzył swoją ciężką dłonią w stół.

— Może to ja będę przywoływał do porządku moich asystentów, Mayer. Jeśli uznam, że to jest konieczne. Przyznaję, że kiedy ta ekspedycja opuszczała Terra City, pełniłeś funkcję kierowniczą. Ale pamiętaj proszę, że teraz, zgodnie z twoją sugestią, podzieliliśmy się. Stanowimy obecnie dwie niezależne grupy i nie masz już żadnej jurysdykcji nad moimi ludźmi.

— Naprawdę? — odwarknął mu Mayer. — To załóżmy, że zdecyduję się uniemożliwić ci dostęp do bibliotek i laboratoriów „Pedagoga”? Słuchaj, Plekhanov...

— Nie radzę, Mayer — przerwał mu lodowatym tonem Leonid Plekhanov.

Mayer zagotował się, ale po chwili jednak opanował się i powiedział:

— No dobrze, uspokójmy się i porozmawiajmy z sensem. To jest pierwsza konferencja z pięciu, które zaplanowaliśmy. Minęły lata. Mamy oczywiście jakieś pojęcie o postępach tej drugiej ekipy, dzięki okazjonalnym spotkaniom na „Pedagogu”, podczas korzystania z biblioteki. Obawiam się więc, drogi Leonidzie, że twoje teorie na temat uprzemysłowienia zostały szybko udowodnione jako nieodpowiednie.

— Nonsens!

— W ciągu minionej dekady — ciągnął nie przerywając Mayer — wysiłki mojego zespołu co najmniej potroiły potencjał przemysłowy Genui. Tydzień temu jeden z naszych parowców przepłynął drugi ocean. Odkryliśmy ropę naftową i uruchomiliśmy pierwsze szyby. Wprowadziliśmy tuzin upraw, które zaginęły wskutek niepowodzeń pierwszych kolonistów. Och, i na wiosnę planujemy uruchomienie pierwszej linii kolejowej między Bari i Rondą. Mamy również sześć nowych uniwersytetów, a w następnej dekadzie planujemy otwarcie jeszcze pięćdziesięciu.

— Rzeczywiście, bardzo pięknie — huknął Plekhanov.

— To tylko początek. Atmosfera wolnego rynku, nieograniczonej przedsiębiorczości, rozprzestrzenia się po Genui. Feudalizm się kruszy. Odchodzą obyczaje, zasady i tradycje, które przez stulecia powstrzymywały postęp.

— Chłopcy mówili mi, że macie jakieś problemy z tym kruszącym się feudalizmem — mruknął Chessman. — Czy to nie Buchwald ledwo uszedł z życiem, gdy baronowie na waszym zachodnim kontynencie zjednoczyli się, żeby podporządkować sobie wszystkie niezależne miasta?

Twarz Mayera pociemniała.

— Nic się nie bój, drogi Józefie, ci baronowie z zachodniej półkuli odpowiedzialni za rozlew krwi postępowej ludności wkrótce zapłacą za swoje zbrodnie.

— Miał pan więc jakieś problemy natury militarnej? — zapytał Barry Watson.

Mayer spojrzał na niego z irytacją.

— Niektóre z wolnych miast na zachodniej półkuli Genui planują podjęcie działań w celu odzyskania swojej własności i praw. Nie ma to nic wspólnego z moim zespołem, pomijając oczywiście fakt, że możemy sprzedawać im sprzęt i zapasy.

— Ma pan na myśli te kilka sztuk broni szybkostrzelnej i moździerze do niszczenia okopów? — roześmiał się cicho chuderlawy Watson.

— Dosyć Barry — mruknął Plekhanov.

— Skąd wiesz? — Mayer otworzył szeroko oczy. Odwrócił się do Plekhanova. — Szpiegujecie mnie? Próbujecie przeciwdziałać moim wysiłkom?

— Nie bądź głupi, Mayer — huknął Plekhanov. — Mój zespół nie ma ani czasu, ani chęci, żeby cię szpiegować.

— To skąd wiecie...?

— Szukałem czegoś w bibliotece — wyjaśnił spokojnie Barry Watson. — Zobaczyłem, że wasi ludzi robili odbitki planów broni powtarzalnej i moździerzy.

Jerry Kennedy wstał i podszedł do barku.

— To nie jest konferencja mająca na celu porównanie postępu prac, tylko raczej wzajemne opluwanie się — powiedział. — Chce ktoś drinka? Szczerze mówiąc, następną rzeczą, którą bym wprowadził na Genui, jest jakiś trochę przyzwoitszy alkohol. Wiecie, co oni piją, ci ciemni poganie?

Watson wyszczerzył zęby.

— Nalej mi trochę whisky, Jerry. I nie narzekaj. Narodowym napojem naszych ciemnych pogan jest sfermentowany sok z rośliny podobnej do kaktusa. Należałoby ich oduczyć picia tego świństwa — powiedział, zupełnie nie zwracając uwagi na tulańskich strażników stojących przy drzwiach.

Kennedy rozdał drinki wszystkim oprócz Mayera, który potrząsnął głową zniesmaczony. Napięcie nieco zelżało, chociaż tylko na tę krótką chwilę, gdy Ziemianie sączyli swoje napoje.

— No dobrze — powiedział Kennedy. — Słyszeliście nasz raport. A co się dzieje u was?

— Wszystko idzie według planu — huknął Plekhanov.

Mayer parsknął.

— W tej chwili nasz podstawowy wysiłek zmierza do zjednoczenia ludności całej planety — oświadczył gburowato Plekhanov. — Chcemy utworzyć jedno potężne superpaństwo zdolne do realizacji celów postawionych przed nami przez koordynatora.

—  I niewątpliwie ten cel, to wasze superpaństwo, tworzycie siłą — stwierdził drwiąco Mayer.

— Nie zawsze — powiedział Joe Chessman. — Niektóre z plemion przyłączają się z własnej woli. A dlaczego nie? Państwo ma sporo do zaoferowania.

— Na przykład co? — zapytał delikatnie Kennedy.

Chessman spojrzał na niego poirytowany.

— Na przykład zaawansowane leki; zabezpieczenie przed głodem; ochrona wojskowa przed potężniejszymi narodami; okazja dla młodzieży, żeby zdobyć wykształcenie i zrobić karierę w administracji państwowej. O ile się do tego nadaje.

— A jeśli się nie nadaje?

— A co się dzieje z takimi we wszystkich innych społeczeństwach? — warknął Chessman. — Idą do miotły. — Jego wzrok przesunął się z Kennedy'ego na Mayera. — A wy może oferujecie coś lepszego?

— Na Genui, w większości przypadków, jest to regulowane przy pomocy wolnej konkurencji — odpowiedział Mayer. — Osoba posiadająca jakieś zdolności jest w stanie czerpać z tego korzyści.

Joe Chessman prychnął z kwaśnym rozbawieniem.

— Jasne! Bycie synem bogatego kupca czy ważnego polityka nic nie daje.

— W każdym społeczeństwie naturalni przywódcy wypływają na wierzch mniej więcej w ten sam sposób, w jaki wielkie kartofle pojawiają się na wierzchu koszyka. Torują sobie drogę — powiedział Plekhanov.

— A przynajmniej kartofle na samej górze mogą twierdzić, że są największe — stwierdził lekceważąco Jerry Kennedy, dopijając swój drink. — O ile pamiętam, w dwudziestym wieku, gdy Hitler i jego banda ogłosili, że są największymi kartoflami w Niemczech, ludzie postury Einsteina uciekali z kraju. Chyba byli małymi kartoflami.

— Odchodzimy od tematu — powiedział Amschel Mayer. — Proszę cię, drogi Leonidzie, nie traćmy czasu. Mówisz więc, że siłą jednoczysz całe Texcoco.

— Mówię, że jednoczymy całe Texcoco — poprawił go ze złością Plekhanov. — Nie zawsze siłą. I nie jest to jedyne, co robimy. Wyszukujemy najinteligentniejszych spośród asymilowanych ludzi i kształcimy ich najszybciej, jak to możliwe. Wprowadziliśmy żelazo...

— Które używacie głównie do produkcji broni — mruknął Kennedy.

— ...antybiotyki i inne leki, rolnictwo, szybką budowę dróg...

— Dla wojska — wtrącił jakby w zamyśleniu Kennedy.

— ...we wszystkich regionach kraju zainicjowaliśmy wiedzę na temat budowy okrętów i oczywiście nie pomijamy również sztuk pięknych.

— I jesteście wciąż daleko w tyle za Genuą — pokiwał głową Mayer.

— Zaczynaliśmy dwa okresy rozwojowe za wami — huknął z oburzeniem Plekhanov. — Nawet Tulanie wciąż używali brązu, podczas gdy na Genui znano już żelazo, a nawet proch strzelniczy. Nasz postęp jest trochę za wolny na starcie, ale jak się ruszy...

Mayer parsknął w swój charakterystyczny sposób.

— Wolni ludzie nigdy nie muszą się martwić, że zostaną prześcignięci przez czyichś poddanych.

— Ciekawe, co oznacza u was słowo „wolni”. Jaki typ rządów popieracie? — zapytał przez ramię Barry Watson, nalewając sobie kolejnego drinka.

— Nasz zespół nie ingeruje w sposób rządzenia, Watson — odpowiedział Mayer. — Narody na Genui same sobie dopasowują to, co odpowiada ich lokalnym warunkom. Mamy w tym zakresie dużą rozmaitość, od feudalnych dominiów do demokratycznych republik różnego stopnia. Nasza baza, na półkuli południowej, jest chyba najbardziej zaawansowana ze wszystkich wolnych miast. Powiedziałbym, że jest to państwo nieco podobne do Florencji w okresie renesansu.

— A wasz zespół pełni, z pewnością, rolę Medyceuszy.

— Możesz użyć tej analogii. Medyceusze może i byli tyranami Florencji trzymającymi jej finanse, handel, jak również władzę polityczną, dlaczego nie? Niemniej byli tyranami dobrotliwymi.

— Taaak — wyszczerzył się Watson. — Rzecz o dobrotliwej tyranii, tyle że decyzję, co jest dobrotliwe, podejmują tyrani. Wcale nie jestem pewien, czy jest jakaś zasadnicza różnica między waszym zarządzaniem Genuą a naszym w Texcoco.

— Nie bądź osłem — warknął Mayer. — Zapewniamy Genueńczykom polityczne swobody tak szybko, jak oni są w stanie je przyswajać.

— Wyobrażam sobie, jak się musicie czuć zaskoczeni, widząc, że oni przyswajają to sobie tak powoli — zachichotał Joe Chessman. — Powiedział pan przed chwilą, że mają całkowitą swobodę w wyborze formy rządów, a teraz pan mówi, że dajecie im tyle tego, co pan określił jako swobody polityczne, ile są w stanie sobie przyswoić.

— Jasne, zachęcamy ich do przyjęcia każdej drogi, która wydaje nam się, że najlepiej wpłynie na szybki rozwój ich gospodarki — argumentował Mayer. — Po to nas tu przysłano. Stymulujemy konkurencję, zachęcamy do postępu na każdym polu, zarówno politycznym jak i gospodarczym.

Plekhanov podniósł się na nogi.

— Amschel, jest oczywiste, że z tej konferencji nie wynika nic, co można by dodać do naszych poglądów. Proponuję odłożyć dalszą dyskusję na następne spotkanie pod koniec drugiej dekady.

— Przypuszczam, że namawianie cię do porzucenia tego obłędnego totalitarnego planu i ponownego połączenia ekspedycji będzie bezowocne.

Plekhanov parsknął jedynie z pogardą.

— Jest jeszcze jedna sprawa — powiedział Jerry Kennedy. — Jakie przyjęliście stanowisko w sprawie zapewnienia na waszej planecie nieśmiertelności?

— Nieśmiertelności? — powtórzył Watson. — Nie mamy nic takiego.

— Wiesz dobrze, co mam na myśli. Można by, bez większego wysiłku, przedłużyć czas życia dwa albo trzy razy.

— Na obecnym etapie postęp jest szybszy, gdy pokolenia następują szybciej po sobie — powiedział Amschel Mayer. — Ludzie czują większą presję, gdy wiedzą, że mają tylko dwadzieścia, trzydzieści lat największej wydajności. Na Ziemi mamy tendencję do odkładania wszystkiego i korzystania z życia. Wy, młodsi mężczyźni, macie już wszyscy po sto lat za sobą, ale żaden z was nie potrudził się jeszcze nawet, żeby się ożenić.

— Mamy na to mnóstwo czasu — roześmiał się Watson.

— O tym właśnie mówię. Tymczasem Texcocanie i Genueńczycy czują potrzebę ożenku w swoich latach dwudziestych lub nawet wcześniej. Chcą mieć rodziny.

— Jest jeszcze inny czynnik — mruknął Plekhanov. — Im szybszy będzie postęp tubylców, tym prędzej nam dorównają. Nie chciałbym, żeby coś się przytrafiło naszym generalnym planom. Obecnie ich zdolności wygasają około sześćdziesiątki, uwiąd starczy dosięga ich między siedemdziesiątką a osiemdziesiątką. Moim zdaniem powinniśmy zachować ten stan rzeczy do samego końca.

— Zimnokrwisty punkt widzenia — zauważył Kennedy. — Jeśli wydłużymy ich oczekiwaną długość życia, ich najlepsi ludzie będą mogli żyć i być wykorzystani do dodatkowego rozwoju planety.

— Tyle że ich marzenia mogą się okazać inne — huknął Plekhanov. — Mogą próbować nas zniszczyć i może im się to akurat udać.

— Zgadzam się tutaj z Leonidem — przyznał niechętnie Mayer.

* * *

— Nie zauważyłeś czegoś u Leonida Plekhanova? — zapytał zagadkowo Mayer, później, już na promie, kiedy wracali na Genuę.

— Wydał mi się takim samym drażliwym starym gburem jak zawsze — odpowiedział Kennedy pilotujący pojazd.

— A mnie się wydaje, że ogarnęła go jakaś żądza władzy. Czy pod wpływem tej presji, jakiej jest poddawany, jego umysł nie mógł się zmienić? Oczywiście wysiłki zmierzające do stworzenia ogólnoplanetarnego rządu na Texcoco, to nie są brzoskwinie ze śmietaną.

— No cóż — mruknął Kennedy — u nas też nie ma brzoskwiń ze śmietaną. Baronowie wciąż nie są poskromieni, przynajmniej na zachodzie. A nawiasem mówiąc — zmienił temat — ten interes w Pola, z bankami, przeszedł. Udało mi się uzyskać kontrolę.

— To dobrze — zachichotał Mayer. — Jesteś pewnie teraz jednym z najbogatszych ludzi w mieście. Ta finansowa gra staje się w jakiś sposób podniecająca, co Jerry?

— Aha — odparł Jerry. — Jasne, to bardzo wygodnie mieć znaczone karty.

— Znaczone karty? — zmarszczył brwi Mayer.

— Bardzo przydaje się fakt, że na Genui środki płatnicze są oparte na złocie — wyjaśnił Jerry Kennedy. — Zwłaszcza, że na statku mamy maszynę do transmutacji metali.

VI.

Leonid Plekhanov, Joseph Chessman, Barry Watson, chan Reif i kilku sztabowców tulańskiej armii stało na niewielkim pagórku i spoglądało na dolinę o powierzchni kilku mil kwadratowych. Dolinę, jeśli nie liczyć kawałka morskiego brzegu, otaczały ze wszystkich stron górskie pasma. Reif i trójka Ziemian pochylili się nad mapą sztabową okolicy.

— Do doliny prowadzą jedynie dwie większe przełęcze — mówił Barry Watson, sunąc palcem po mapie. — My panujemy nad tą, oni zajęli tamtą.

Plekhanov skrzywił się z niechęcią. To nie był jego żywioł i zdawał sobie z tego sprawę.

— Ilu ludzi Mynor zdołał zebrać? — zapytał.

Watson starał się unikać jego wzroku.

— Według ustaleń Hawkinsa, około pół miliona. Przeleciał nad nimi rano.

— Pół miliona?

— Włącznie z koczownikami, oczywiście — powiedział Joe Chessman. — Ale koczownicy walczą bardziej jak tłum niż jak armia.

Plekhanov potrząsnął swoją masywną głową.

— Jeśli będziemy unikać bitwy, większość z nich rozlezie się. W tej okolicy nie będą w stanie wyżywić tylu ludzi. Koczownicy, zwłaszcza, powrócą do domu, jeśli szybko nie dojdzie do walki.

— I o to właśnie chodzi, sir — powiedział Watson, starając się ukryć zniecierpliwienie. — Jeśli ich nie złamiemy teraz, odnosząc decydujące zwycięstwo, staną do walki ponownie. Trochę później. Dostali już żelazne miecze, kusze i trochę muszkietów. Dajmy im czas i wszyscy będą tak uzbrojeni. A wtedy będzie po ptokach.

— Barry ma rację — powiedział kwaśno Joe Chessman.

Reif pokiwał głową.

— Musimy ich pokonać teraz, o ile to możliwe — oświadczył. — Za rok będzie dwa razy trudniej.

— Pół miliona tamtych i coś koło czterdziestu tysięcy naszych Tulan — zrzędliwym tonem powiedział Plekhanov.

— Około trzydziestu tysięcy Tulan, wyłącznie piechota — poprawił go Reif. Po czym dodał: — Z tych ośmiu tysięcy sojuszniczej jazdy tylko niektórym można zaufać.

Jego dziesięcioletni syn wcisnął się obok niego i zaczął przyglądać mapie.

— Co to dziecko tutaj robi? — warknął Plekhanov.

Reif spojrzał mu prosto w oczy.

— To jest Taller Drugi, mój syn — powiedział. — Nikt z was, z Pierwszej Ziemi, nigdy nie zadał sobie trudu, żeby poznać nasze obyczaje. Jednym z nich jest to, że syn chana bierze udział we wszystkich bitwach swojego ojca. Na tym polega jego edukacja.

— Trzy dni będą potrzebować na przemarsz całej swojej armii w to miejsce. — Watson zaczął ponownie pokazywać coś na mapie. — W odwrocie zajmie im to tyle samo czasu — dodał z naciskiem.

— Nie możemy ryzykować — powiedział Plekhanov, krzywiąc się okropnie. — Jeśli nas pokonają, nie mamy żadnych rezerw. Stracimy wszystko. — Popatrzył znacząco na Joe'ego Chessmana i Watsona. — Musielibyśmy uciekać na „Pedagoga”.

Twarz Reifa pozostała bez wyrazu. Barry Watson spojrzał na niego.

— Nie opuścimy cię, Reif — powiedział. — Nie bierz w ogóle tego pod uwagę.

— Wierzę ci, Barry Watsonie — powiedział Reif. — Jesteś... żołnierzem.

Nadleciał mały dwupłatowiec Dicka Hawkinsa i wylądował sprawnie u stóp wzgórza. Pilot wyskoczył z niego i pół biegnąc skierował się ku nim.

— Ruszyli się. Forpoczta ich jazdy jest już na przełęczy — zaczął krzyczeć, gdy tylko znalazł się w zasięgu głosu.

— To co, że jazda? — huknął Plekhanov, gdy Hawkins już do nich dotarł. — Słuchaj Hawkins — powiedział, pocierając nerwowo swoje grube wargi. — Wracaj tam i zasyp ich bombami. Użyj gazu.

— Mam w skrzydłach cztery dziury od pocisków — powiedział, ociągając się, pilot.

— Dziury od pocisków? — wykrzyknął Joe Chessman.

— Wygląda na to — zwrócił się do niego pilot — że cały oddział MacBride'a przeszedł na stronę rebeliantów. Z pełnym wyposażenie i dwulufowymi muszkietami. Okrągły tysiąc ludzi.

Watson popatrzył zimno na Leonida Plekhanova.

— To pan nalegał, żeby wydać broń ludziom, co do których nie byliśmy pewni — powiedział.

— Coś ci się pokręciło — mruknął Plekhanov. — I nie mów do mnie takim tonem. Twoim zdaniem, nie powinniśmy zbroić naszych ludzi?

— Tak, ale nasza wciąż stosunkowo niezbyt zaawansowana broń nie powinna wpaść w ręce nikogo poza zaufanymi obywatelami Państwa. A z pewnością nie w ręce bandy najemników. Jedyni, do których naprawdę możemy mieć zaufanie, nawet wśród Tulan, to ci, co byli dziećmi wtedy, gdy przejęliśmy władzę. Ci, których zdążyliśmy zaindoktrynować.

— Błąd został zrobiony — powiedział Plekhanov. — Teraz już za późno. Hawkins poleci i zagazuje tych jeźdźców, gdy przekroczą przełęcz.

— Pomyłką było również pozwolić im poznać sekret kuszy — powiedział Reif.

— Niczego im nie pozwalałem — ryknął Plekhanov. — Raz kusza została wprowadzona i znajomość jej konstrukcji przez nieprzyjaciela stała się tylko kwestią czasu.

— To trzeba było jej nie wprowadzać — odpowiedział Reif, nie unikając wzroku Ziemianina.

Plekhanov zignorował go.

— Hawkins — powiedział — weź się za ten atak gazowy. Watson, wycofaj wszystkie nasze oddziały, za tę przełęcz, którą kontrolujemy. Będziemy unikali bitwy, dopóki większość ich armii się nie rozejdzie.

— Mówiłem już, że ci jeźdźcy mają muszkiety. Żeby skutecznie użyć gazu, muszę polecieć całkiem nisko, w zasięgu ich łatwego strzału. Po pierwsze: to jest nasz jedyny samolot, jaki udało nam się zbudować. Po drugie: MacBride prawdopodobnie nie żyje, zabity, gdy ci jeźdźcy się zbuntowali. Po trzecie: nie przyjechałem na tę ekspedycję, by zginąć w bitwie, ale by pomóc ucywilizować Texcocan.

— Tchórzysz, co? — parsknął pogardliwie Plekhanov. — Zacznijcie wycofywać nasze oddziały — zwrócił się gburowato do Watsona i Reifa.

— Joe? — Barry Watson spojrzał na Chessmana.

Joe Chessman powoli potrząsnął głową.

— Chanie — zwrócił się do Reifa. — Zacznij przeprowadzać swoją piechotę przez przełęcz. Barry, poprowadzimy bitwę według twojego planu. Jedną flankę oprzemy o brzeg morza, a tę część jazdy, do której mamy zaufanie skoncentrujemy na wzgórzach po prawej. To jest słaby punkt i jazda będzie musiała go utrzymać.

Grube wargi Plekhanova zadrgały.

— Co to ma być, niesubordynacja? — krzyknął z wściekłością.

Reif odwrócił się na pięcie i w asyście młodego Tallera i członków swojego sztabu pospieszył w dół zbocza, gdzie stały ich spętane konie.

— Dick — Chessman zwrócił się do Hawkinsa — jeśli masz paliwo, byłoby chyba dobrze mieć na nich oko. Tylko lataj wystarczająco wysoko, żeby uniknąć ognia z broni palnej.

Hawkins spojrzał ukradkiem na Plekhanova, po czym odwrócił się i pospieszył do swojego samolotu.

— Leonid, nie możemy sobie pozwolić na więcej błędów — posępnym tonem powiedział Joe Chessman. — Zbyt wiele ich już zrobiliśmy. — Odwrócił się do Watsona. — Upewnij się, że ich jazda nas śledzi. Niech zobaczą, że również wkraczamy do doliny. Będą pewni, że mają nas w pułapce.

— Bo będą mieli! — ryknął Plekhanov. — Watson, odwołuję ten rozkaz! Wycofujemy się.

Barry Watson spojrzał na Joe'ego Chessmana i uniósł brwi.

— Zamknijcie go — mruknął kwaśno Joe. — Potem się zastanowimy, co z tym zrobić.

* * *

Na trzeci dzień armia rebeliantów Mynora, wraz z koczownikami, przecisnęła się tłumnie przez przełęcz i zaczęła formować szyk bitewny. Szereg za szeregiem, za szeregiem.

Piechocie Tulan przejście zabrało mniej niż pół dnia. Potem rozłożyli się obozem i odpoczywali, pozostawiając całą aktywność forpocztom jazdy przeciwnika.

Obecnie trzydzieści tysięcy Tulan sformowało falangę i rozpoczęło marsz przez dolinę.

Joe Chessman, Hawkins, Roberts, Stevens i chan Reif, oraz kilku jego ludzi znów stali na wzgórzu, które umożliwiało pełny widok terenu. Używając lornetek i nadgarstkowych komunikatorów z „Pedagoga”, mieli wgląd w bitwę.

Barry Watson szedł w dole za posuwającą się piechotą. Było tu sześć dywizji po pięć tysięcy ludzi w każdej. Z głębokiego na szesnastu ludzi szeregu sterczały do przodu dwudziestoczterostopowe sarissy. Jedynie kilku pierwszych mogło wysunąć swoją broń, pozostali stanowili wzmocnienie i rezerwę uzupełniającą straty w ludziach na pierwszej linii. Za nimi, wybijając rytm powolnego i nieubłaganego marszu szły wszystkie bębny Tulan.

— Barry, ich jazda zaczyna atakować — zameldował z podnieceniem Cogswell, utrzymujący łączność radiową. — Reif mówi, że zaraz za nimi nadchodzi piechota koczowników. — Cogswell chrząknął, żeby oczyścić gardło. — Cała piechota.

Watson podniósł rękę dając sygnał swoim oficerom. Falanga zatrzymała się, przyjmując natarcie na jeża z sariss. Nieprzyjacielska jazda zakręciła i próbowała zawrócić, rozjechawszy się na boki, ale została zablokowana w krwawym zamęcie przez własną nacierającą piechotę.

— Główny korpus ich konnych uderzył w naszą prawą flankę — zameldował Cogswell trzymający ucho przy radiu. — Przewyższają naszych liczebnie około dziesięciu do jednego. — Zwilżył wargi. — Przynajmniej, dziesięciu na jednego.

— Muszą wytrzymać — powiedział Watson. — Powiedz Reifowi i Chessmanowi, że flanka musi wytrzymać.

Piechota nieprzyjaciela licząca setki tysięcy ludzi uderzyła w linię Tulan z hukiem ogłuszającego militarnego gromu. Barry Watson nakazał dalszy marsz. Wysłał bębnom sygnał zmiany rytmu. Falanga ruszyła naprzód powoli, po czym stopniowo przekształciła się w klin. Każdy oddział został lekko wysunięty w stosunku do następnego. Proste szeregi koczowników i rebeliantów musiały się z konieczności załamać.

Bębny biły nieustannie bum, bach, bum, bach, bum, bach, bum.

Falanga Tulan poruszała się powoli, ukośnie w poprzek doliny. Jeż włóczni bezlitośnie naciskał na masę piechoty wroga przed nimi.

Sierżanci maszerowali z tyłu, przekrzykując hałas.

— Ej ty! Na opatrunek. Zostałeś trafiony, wynoś się do tyłu.

— Nic mi nie jest — warknął raniony włócznik ogarnięty gorączką walki.

— Powiedziałem spadaj — ryknął sierżant. — Ej ty, zajmujesz jego miejsce.

Falanga Tulan parła do przodu.

Jeden z sierżantów uśmiechnął się nieznacznie do Barry'ego Watsona, podczas gdy jego ludzie szli naprzód z precyzją sławnych „Rockettes5” z innej epoki.

— To działa — powiedział z dumą.

— To nie moja zasługa — roześmiał się Barry Watson. — To wymyślił facet imieniem Filip Macedoński, daleko stąd w czasie i przestrzeni.

— Nasza jazda na prawej flance zaczyna się cofać — zawołał Cogswell. — Joe pyta, czy możesz wysłać jakieś wsparcie.

— Nie — odpowiedział Watson z kamienną twarzą. — Powiedz Joemu i chanowi, że muszą wytrzymać. Niech tam poślą te odziały konnych, do których nie mamy zaufania. Te, co próbowały się zbuntować tydzień temu.

Joe Chessman stał na wzgórzu w otoczeniu wyższych oficerów chana i pozostałych Ziemian. Natt Roberts obsługiwał radio. Odwrócił się do reszty i zmartwiony powtórzył wiadomość.

Chessman spojrzał w dolinę. Trzydziestotysięczna falanga spychała piechotę nieprzyjaciela z precyzją maszyny. Popatrzył na zbocze, na którym nieprzyjacielska jazda wyginała prawą flankę. Jeśli jazda dostanie się na tyły Tulan, bitwa będzie przegrana.

— Okej, chłopaki — mruknął, krzywiąc się, Chessman. — Jesteśmy w kleszczach. Hawkins!

— Tak — powiedział pilot.

— Zrób, co możesz. Użył wszystkich bomb, jakie masz, łącznie z napalmem. Leć najniżej, jak możesz, by wystraszyć ich konie. Tylko staraj się, w miarę możliwości, nie zbombardować naszych — dodał kwaśno.

— Ty tu jesteś szefem — powiedział Hawkins i pobiegł do swojego samolotu zwiadowczego.

— Gdy robiłem stopień naukowy z prymitywnych społeczeństw i ich taktyki militarnej, nie miałem wtedy akurat czegoś takiego na celu — mruknął Joe Chessman. — Idziemy!

Nic więcej nie było do powiedzenia. Ziemianie zaśmiali się i wzięli swoje wyposażenie, pistolety maszynowe, strzelby, miotacze ognia, granaty i poszli za nim w dół wzgórza w kierunku bijatyki.

— Chanie, teraz to już twój problem — rzucił przez ramię Chessman w kierunku Reifa. — Staraj się utrzymywać kontakt przez radio zarówno z nami jak i z Watsonem.

Reif wahał tylko przez chwilę.

— Ta bitwa już nie wymaga dowodzenia. Wojownik ma teraz większą wartość od chana. Chodź synu. — Chwycił dwulufowy muszkiet i pospieszył za Ziemianami. Dziesięcioletni Taller pobiegł za nim z rewolwerem.

— Jeśli uda nam się powstrzymać ich jazdę tylko przez pół godziny, falanga Watsona odepchnie ich piechotę w kierunku przełęczy — powiedział Natt Roberts. — W tę stronę przechodzili trzy dni; nie dadzą rady przejść w tamtą w ciągu kilku godzin.

— I takie było założenie — powiedział ponuro Joe Chessman. — Chodźmy!

1. ↑Rockettes – zespół baletowy tańca precyzyjnego. Jego numer „Marsz ołowianych żołnierzyków” jest wykonywany przez zespół od lat 30. XX w. Zespół tradycyjnie uświetnia uroczystości państwowe w Stanach Zjednoczonych.

VII.

Amschel Mayer był bardzo niezadowolony.

— Co wstąpiło w Buchwalda i MacDonalda? — wycedził.

Jerry Kennedy, wystrojony jak jego przełożony w podbitą futrem genueńską szubę, skinął na służącego, każąc dolać sobie wina.

— Przypuszczam, że jest to częściowo nasza wina — powiedział beztrosko, wzruszając ramionami. Pociągnął wina, notując w pamięci, żeby wykupić dla swojej piwnicy resztę produkcji z tego zbioru, zanim zrobi to młody Mannerheim lub ktoś inny.

— Nasza wina? — złościł się Mayer.

Stary, w miarę upływu lat, robi się coraz mniej tolerancyjny, stwierdził Kennedy.

— Wysłałeś Petera i Freda, żeby przyspieszyli tamtejszy rozwój — powiedział uspokajającym tonem. — No cóż, właśnie to robią.

— Oszalałeś? — Mayer zakręcił się na krześle. — Czytałeś radiogram? Przejęli wszystkie moje udziały w tamtejszym przemyśle gumowych, najszybciej rozwijającej się branży na zachodnim kontynencie. To były miliony. Myślą, że kim są, co?

Kennedy odstawił kieliszek i zachichotał.

— Słuchaj, Amschel, rozwijamy tę planetę zachęcając do wolnej konkurencji. Głosimy, że w takim systemie społeczno-ekonomicznym najlepsi ludzie zajmują czołowe pozycje, a całe społeczeństwo odnosi korzyści z ich postępów.

— No i co z tego? Co to ma wspólnego z MacDonaldem i Buchwaldem psującymi moje interesy?

— Nie widzisz? Zgodnie z twoją teorią zostałeś wyeliminowany przez kogoś bardziej konkurencyjnego. Fred i Peter zobaczyli okazję i, zgodnie z twoją instrukcją, wykonali ruch. To czysty przypadek, że ta guma, którą przejęli, była twoja, a nie jakiegoś genueńskiego gracza. Byłeś wystawiony na stratę i gdyby nie oni, wziąłby to ktoś inny. Najprawdopodobniej baron Leonar... albo nawet Russ.

— To mi coś przypomniało — rzucił Mayer. — Czy nasz wielmożny Russ nie rozpycha się za bardzo w przemyśle naftowym. Wiesz, że założył własne laboratorium w Amerus? Ma stu, a może i więcej, chemików pracujących nad nowymi produktami.

— To świetnie — powiedział Kennedy.

— Świetnie! Co masz na myśli? Naszym człowiekiem od ropy naftowej jest Dean.

— Słuchaj, jeżeli Russ potrafi rozwijać ten przemysł szybciej niż Mike Dean, to niech to robi. Cała korzyść dla nas.

Mayer pochylił się do przodu i z naciskiem poklepał swojego asystenta po kolanie.

— Jerry Kennedy, ty się zastanów — powiedział. — Na tym etapie nie możemy sobie pozwolić, żeby sprawy wymknęły nam się z rąk. Kultura jest w rękach tych, którzy kontrolują bogactwa, a to oznacza produkcję, dystrybucję, komunikację. Oni mają realną siłę. Włożyłem sporo wysiłku w rozstawienie naszych ludzi po całej planecie. Każdy się w czymś specjalizuje, chociaż nie wyłącznie. Gunther jest od kopalni, Dean ropa naftowa, MacDonald transport, Buchwald tekstylia, Rykov stal, i tak dalej. Wdrażamy nowe wynalazki, technologie, a często całe nowe gałęzie nauki, tak szybko, jak tylko ta planeta jest w stanie to sobie przyswoić. A ty i ja siedzimy i panujemy nad tym wszystkim z pomocą najpotężniejszej siły, finansów.

— Niemniej nie przejmowałbym się tym, że stary człowiek Russ próbuje dominować w przemyśle naftowym nad Deanem — potrząsnął głową Jerry Kennedy. — Mike ma pełne wsparcie z „Pedagoga”. Poza tym powinniśmy pozwolić Genueńczykom na działanie. Im bardziej rośnie gospodarka, tym więcej zdolnych ludzi nam potrzeba. Myślę, że obecnie bierzemy zbyt dużo na siebie.

Amschel Mayer nie podjął dyskusji. Jeszcze raz zaczął czytać radiogram, krzywiąc się ze złości.

— No dobra. Ale MacDonald i Buchwald są ugotowani. Zniszczę ich.

— Co masz na myśli? — uniósł brwi jego asystent.

— Nie mam zamiaru darować podwładnym działania wbrew moim interesom.

— A co im zrobisz? Biznes to biznes.

— Czy ty przypadkiem nie masz całkiem sporo ich akcji?

— Przecież wiesz. Większość finansów naszego zespołu przechodzi przez moje ręce.

— Wykończę ich. Stali się zbyt pazerni. Zapomnieli po co „Pedagog” tu przyleciał. Zniszczę ich. Przyczołgają się tutaj. Chyba ich odeślę na „Pedagoga”. Zostaną na pokładzie jako załoga.

Kennedy wzruszył ramionami.

— No cóż, Peter MacDonald będzie niepocieszony. Przywykł do wyszukanych smakołyków, kobiet, najbardziej szpanerskiej rezydencji na wschodnim kontynencie.

— O, właśnie! — parsknął Mayer. — Niech wraca do kwater załogi na statkowe racje.

Do luksusowo urządzonego pokoju wszedł służący.

— Wielmożny Gunther pragnie zobaczyć wielmożnych panów Mayera i Kennedy'ego — zaanonsował.

Martin Gunther, zazwyczaj tak opanowany, wpadł jak burza do pokoju.

— Dean i Rosetti... — wyrzucił z siebie. — ...na zachodnim kontynencie. Mnisi ich dostali. Spalili ich jako czarowników.

Amschel Mayer poderwał się na nogi. Zaklął drżącym głosem.

— To koniec! — zawołał. — Tylko to powstrzymywało baronów na zachodzie. Myślałem, że ich powoli wyniszczymy, po trochu zdominujemy. Ale stało się. To oznacza wojnę.

— Jerry! — Odwrócił się do Kennedy'ego. — Polecisz na „Pedagoga”. Wiesz jakie są możliwości genueńskiego przemysłu. Poszukasz jakiejś najbardziej zaawansowanej broni, którą można by wyprodukować używając tutejszych technologii.

Kennedy również podniósł się, zszokowany wiadomością Gunthera.

— Ale Amschel, myślisz, że to rozsądne rozniecać wojnę międzykontynentalną? Zwróć uwagę na to, że zachód również pomagaliśmy industrializować. Jest przynajmniej tak samo rozwinięty jak nasz kontynent. Ich potencjał wojenny nie jest bez znaczenia.

— No to co! — zawołał Mayer. — Musimy złamać karki baronom i kościołowi. Wyślijcie depesze do barona Leonara, młodego Mannerheima, Russa i Oldermana. Muszą przycisnąć swoich lokalnych polityków. W tej wojnie potrzebny jest nam sojusz międzykontynentalny.

— Mam się skontaktować z Rykovem? — zapytał Gunther. — On wciąż tam jest.

Mayer zawahał się.

— Nie — powiedział. — Będziemy go informować, ale niech pozostanie tam, gdzie jest. Gdy zwyciężymy, wciąż będziemy potrzebowali naszych ludzi na kluczowych pozycjach.

— Może mu się coś stać — skrzywił się Gunther. — Mogą go też dostać, a zostało nas teraz tylko sześciu.

— Nonsens, Nick Rykov potrafi zadbać o siebie.

— Jest pan pewien, szefie, co do tej wojny? — Jerry Kennedy denerwował się. — Czy taki konflikt, na tę skalę, nie zepsuje wszystkich naszych planów?

— Z jakiej racji — parsknął szyderczo Mayer. — Człowiek dokonuje największego postępu pod presją. Większa wojna najskuteczniej zjednoczy nas z narodami zachodniego kontynentu. Wszyscy osiągną wyżyny rozwoju. — Zastanawiał się przez chwilę. — A to mi nasuwa pewną myśl — dodał. — Czy nie byłoby dobrym pomysłem zacząć inwestować teraz w te gałęzie przemysłu, które się rozwijają w gospodarce wojennej.

— Tak, w handel śmiercią — zachichotał Jerry Kennedy.

— Co?

— Nic, nic — powiedział Kennedy. — Przypomniało mi się coś, o czym czytałem w książce historycznej.

VIII.

Pod koniec dekady, znów przedstawiciele Genui byli pierwsi w mesie „Pedagoga”. Mayer siedział przy stole oficerskim. Martin Gunther po jego prawej. Jerry Kennedy opierał się o bar, pociągając z zadowoleniem whisky z wodą sodową.

Poczuli, jak prom z Texcoco obija się, wchodząc do swojego doku.

— Kiepski pilotaż — zauważył Gunther. — Ktokolwiek tam siedzi za sterami, ma zbyt mało praktyki.

Usłyszeli otwierający się właz, a potem zbliżający się tupot nóg. Kroki brzmiały jakoś dziwnie po wojskowemu.

Pierwszy wszedł Joe Chessman, a zaraz za nim Barry Watson, Dick Hawkins i Natt Roberts. wszyscy byli w pełnym umundurowaniu, z wszelkimi dodatkami. Za nimi weszło czterech Texcocan, między nimi Reif i jego nastoletni syn Taller.

Mayer wykrzywił się do nich z niechęcią na powitanie.

— Gdzie jest Plekhanov? — zapytał.

— Leonida Plekhanova nie ma już wśród nas — odpowiedział opryskliwie Chessman. — Jego psychika nie wytrzymała presji i podjął decyzję, która zagrażała istnieniu ekspedycji. A gdy go próbowaliśmy przekonać, upierał się przy swoim.

Trzej członkowie zespołu genueńskiego spoglądali bez słowa. W końcu Jerry Kennedy odstawił swoją szklankę.

— Chcesz powiedzieć, że musieliście go zamknąć? — zapytał. — Dlaczego nie przywieźliście go na statek?

Chessman przysunął sobie krzesło do stołu. Pozostali stanęli za nim.

— Obawiam się, że musimy odrzucić wasz punkt widzenia. Dwadzieścia lat temu ta ekspedycja podzieliła się na dwie ekipy. Mój zespół będzie realizował swoje zadanie. Wasza opinia jest nam do tego niepotrzebna.

Amschel Mayer popatrzył na niego wrogo.

— Tym razem rzeczywiście jesteście w dużej sile — powiedział.

— Jesteśmy tu wszyscy, Mayer — oświadczył stanowczo Chessman.

— Wszyscy? A gdzie Stevens, Cogswell i MacBride?

— To wina Plekhanova — powiedział Barry Watson. — Zginęli w bitwie, która przetrąciła grzbiet rebelii. A przynajmniej Cogswell i MacBride. Stevens zrobił tę pomyłkę, że w krytycznym momencie poparł Plekhanova.

Joe Chessman spojrzał kwaśno na swego szefa sztabu.

— Ja mówię w imieniu zespołu, Barry.

— Tak jest, sir — powiedział Watson.

— Przetrąciła grzbiet rebelii? — powtórzył z przekąsem Jerry Kennedy. — To chyba sugeruje przeróżne możliwości?

— Wy, zdaje się, w ciągu tych dwudziestu lat nie mieliście żadnych trudności — warknął Chessman. — Ani kropli rozlanej krwi. Powiedzcie prawdę. Ilu ludzi z zespołu straciliście.

— Przypadkiem dobrze to ująłeś. — Mayer poprawił się na krześle. — Dean i Rosetti zostali spaleni przez dominującą wówczas grupę religijną. Rykov został zabity w potyczce z bandytami, gdy przewoził transport złota. Straciliśmy ponad pól miliona funtów genueńskich w tym napadzie — dodał w zadumie.

— I straciliście tylko trzech ludzi, co?

Mayer wiercił się niespokojnie przez chwilę, a potem wybuchnął zirytowany:

— Coś się stało z Buchwaldem i MacDonaldem. Chyba im się pomieszało w głowach. Zerwali ze mną kontakt i gromadzą osobiste majątki na półkuli wschodniej.

Hawkins wybuchnął śmiechem.

— Macie przecież wolną konkurencję — powiedział.

— Skończmy już tę pyskówkę i przejdźmy do interesu — warknął Chessman. — Może najpierw przedstawię Reifa, szefa sztabu armii Państwa Texcocan i jego syna Tallera. Dwaj pozostali Texcocanie, to Wiss i Fokin, obaj mocno zaawansowani w nauce.

Tulanie, ziemskim zwyczajem, podali ręce, a potem z powrotem odstąpili do tyłu, skąd śledzili dalszą rozmowę nie zabierając głosu.

— Twoim zdaniem, to jest rozsądne wprowadzać tubylców do „Pedagoga”? — zapytał Mayer.

— Oczywiście — powiedział Chessman. — Po tej konferencji mam zamiar zaprowadzić Fokina i Wissa do biblioteki. Przecież po to tu jesteśmy, żeby podnieść poziom wiedzy tych ludzi do naszego tak szybko, jak to tylko możliwe.

— No dobrze — zgodził się lakonicznie Mayer. — Muszę jednak złożyć zażalenie. Po przybyciu mieliśmy na „Pedagogu” pewną ilość broni. W ciągu minionych dwudziestu lat, wy przywłaszczyliście sobie więcej niż połowę.

Chessman wzruszył ramionami.

— Większą część z tego zwrócimy do statkowego arsenału. Na obecnym etapie produkujemy własną broń.

— Ja myślę — powiedział Kennedy. — Słuchajcie, czy jest tu ktoś, kto nie chciałby się napić prawdziwej ziemskiej whisky? Dlaczego kompletując skład ekspedycji, nie zabraliśmy kogoś, kto by potrafił destylować, warzyć i tak dalej?

— Jerry, ty trochę za dużo pijesz — rzucił w jego kierunku Mayer.

— A diabła tam piję — zaprotestował radośnie Kennedy. — Piję dużo za mało.

— Drink nikomu nie zaszkodzi — powiedział spokojnie Barry Watson. — Czy my nie jesteśmy za sztywni? Nie widzieliśmy się już dziesięć lat. Jerry, ty zaczynasz tyć.

Kennedy spojrzał w dół na swój rzeczywiście zaokrąglony brzuch.

— Za mało ćwiczę — powiedział, po czym się odgryzł. — A ty się za to zestarzałeś. Przestałeś brać środki odmładzające?

— A skąd — skrzywił się Barry Watson. — Po prostu pracuję pod presją. To była jedna długa kampania.

Kennedy rozniósł drinki.

— Jedna długa kampania, no proszę! — roześmiał się Dick Hawkins. — Barry ma dom wielki jak zamek i sześć czy osiem kobiet w swoim haremie.

Watson zaczerwienił się, ale widać było, że nie bez przyjemności.

Martin Gunther, z zespołu genueńskiego, uniósł głowę.

— Harem? — zapytał.

— Człowiek się przystosowuje do okoliczności, Gunther — powiedział niecierpliwie Joe Chessman. — Wojny bardzo zmniejszyły ilość mężczyzn. Kobiety są w znacznym nadmiarze. Jeśli krzywa wzrostu populacji ma rosnąć, mężczyźni muszą służyć więcej niż jednej kobiecie. Poligamia jest tu oczywistym rozwiązaniem.

Gunther chrząknął dyplomatycznie.

— Czyli ktoś taki jak Barry powinien mieć osiem żon, tak? Musieliście stracić bardzo dużo mężczyzn.

— Nie każdy ma tyle. — Watson uśmiechnął się skromnie. — To zależy od tego, ile jesteś w stanie utrzymać, no i stanowisko ma też swoje przywileje. Poza tym, doszliśmy do wniosku, że rozsiew najlepszego nasienia jest dobrym pomysłem. Mieszając naszą krew i Texcocan, poprawiamy rasę.

Taller, stojący za nim tulański chłopiec, nieznacznie się wzdrygnął.

— I znów to samo — powiedział Kennedy. Skończył swoją whisky i natychmiast zaczął nalewać sobie następną. — Wielkie kartofle znajdują się na wierzchu.

Watson zaczerwienił się.

— Co chcesz przez to powiedzieć, Kennedy?

— Och, daj spokój, Barry — roześmiał się Kennedy. — To że twoja pozycja pozwala ci rozpychać się wśród tych ludzi, nie oznacza, że jesteś najlepszym rozpłodowcem na Texcoco.

Watson trącił łokciem Dicka Hawkinsa, żeby go przepuścił, chcąc przedostać się na drugą stronę stołu do Kennedy'ego.

— Watson, dosyć! — Chessman uderzył ręką w stół. — Przestań, albo każę cię aresztować. — Głowy Texcocan obróciły się gwałtownie ku Mayerowi i Kennedy'emu. — Skończcie te wygłupy. Przyjechaliśmy tu porównać postępy, więc zróbmy to.

Na twarzach trzech członków zespołu genueńskiego znów pojawiła się niechęć.

— Ma rację — zgodził się lakonicznie Gunther. — Nie ma już przyjaźni między nami, więc dajmy sobie z tym spokój. Być może, gdy upłynie całe pięćdziesiąt lat, sprawy będą wyglądały inaczej. A teraz poprzestańmy na interesach.

— No cóż — oświadczył Mayer. — U nas wszystko przyspiesza. Potencjał przemysłowy rośnie tak szybko, że dziwi to nawet nas. W najbliższej przyszłości planujemy wprowadzić silnik spalinowy. Nasze uniwersytety wciąż się mnożą, wypuszczając techników, inżynierów, naukowców z coraz większą szybkością. W niektórych krajach analfabetyzm został prawie wyeliminowany, a produkcja, w przeliczeniu na głowę, wzrasta prawie wszędzie.

Mayer przerwał z satysfakcją, jakby oczekując, że tamci spróbują przewyższyć jego sprawozdanie.

— Och, a produkcja, w przeliczeniu na głowę, wzrasta prawie wszędzie. A dlaczego prawie? — zapytał z przekąsem Joe Chessman.

— No, bo w warunkach wolnej konkurencji nie wszyscy mogą wygrywać — odparł Mayer. — Niektórzy, oczywiście, upadają.

— Całe narody?

— Zdarza się, że całe narody czasowo przeżywają kryzys jako rezultat klęski wojennej albo, być może, brak zasobów naturalnych. Niektóre narody rozwijają się szybciej od innych.

— Państwo Texcocan jest jednym wielkim tworem. Produkt narodowy brutto wzrasta na całym obszarze. W przewidywalnej przyszłości stopa życiowa osiągnie bardzo wysoki poziom.

— Chcesz powiedzieć, że udało wam się utworzyć rząd ogólnoplanetarny? — zapytał Jerry Kennedy głosem plączącym się pod wpływem alkoholu.

— No, nie. Jeszcze nie. — W ponurym głosie Chessmana słychać było ton rozgoryczenia. — Chociaż, nie ma już żadnej silnej opozycji. Pacyfikujemy obecnie najbardziej odległe regiony.

— Jeśli to skojarzyć z tymi ośmioma żonami Barry'ego Watsona, to można sobie wyobrazić dość krwawe działania — powiedział Martin Gunther.

Watson chciał coś powiedzieć, ale Chessman powstrzymał go, kładąc mu rękę na ramieniu.

— Państwo Texcocan jest zbyt silne, żeby mu się ktoś oparł, Gunther. Tu chodzi raczej o dotarcie do ludzi w bardziej odległych miejscach. Nowe plemiona, natychmiast po przyłączeniu, przekształcamy w komuny.

— W komuny? — wykrzyknął Kennedy.

Joe Chessman spojrzał na niego unosząc swoją grubą brew do góry.

— To jest najbardziej wydajna struktura socjoekonomiczna na tym etapie rozwoju — powiedział. — Grupy plemienne doskonale adaptują się do niej. Podstawowa różnica między plemieniem a komuną polega na tym, że komuna ma przewagę, czerpiąc korzyści płynące z masowego uprzemysłowienia, szkolnictwa czy opieki medycznej od państwa stojącego na nadrzędnej pozycji. W zamian oczywiście za niewielkie podatki, przymusową służbę wojskową i tym podobne.

— Przypominam sobie wykłady na temat komun, które zaliczyłem na studiach, ale nie pamiętam, żeby tam coś było o tych zaletach.

— Bo to jest oczywiste — warknął Chessman. — Weź jednostkę składającą się z dziesięciu tysięcy osób. Zamiast mieszkać w indywidualnych domach, w których każdy mężczyzna pracuje, podczas gdy kobieta gotuje i dba o dom, wszyscy żyją we wspólnych domach, a jedzenie dostają w stołówkach. Dziećmi opiekują się wykwalifikowane opiekunki. Podczas sezonu wszyscy zdolni do pracy dorośli mogą być masowo zatrudnieni w polu. Po zbiorach, farmerzy nie zaszywają się na zimę w swoich chałupach, ale dostają zajęcie w miejscowym przemyśle, przy budowie dróg czy instalacji wodnych. Siła robocza w komunie nigdy nie pozostaje bezczynna.

Kennedy wzdrygnął się mimowolnie.

— To oznacza szybszy postęp — powiedział Chessman, patrząc na niego zimno. — W międzyczasie, w każdej komunie wyszukujemy wśród najmłodszych dzieci te, które kwalifikują się do wyższej edukacji. Zabieramy je do szkół państwowych, gdzie otrzymują najlepsze wykształcenie, jakie są w stanie sobie przyswoić, dużo lepsze niż można uzyskać w szkołach komunalnych. Tych Texcocan kształcimy na naukowców.

— Tworzycie mrowisko — mruknął Amschel Mayer.

Chessman popatrzył na niego pogardliwie.

— Rozśmieszasz mnie, stary człowieku — powiedział. — Ty i twoja gadka o budowie ustroju z wolną konkurencją. Nasi Texcocanie poświęcają się dzisiaj, żeby ich dzieci mogły żyć w dobrobycie. Ale już dzisiaj nikt nie głoduje, nie ma bezdomnych ani ludzi bez opieki medycznej. — Skrzywił się ironicznie. — Stwierdziliśmy, że ludzie głodni, zmarznięci czy chorzy nie mogą pracować wydajnie. — Popatrzył wyzywająco na kierownika ekipy genueńskiej. — Możesz uczciwie powiedzieć, że na Genui nie ma głodujących? — zapytał. — Albo mieszkających w nieodpowiednich pomieszczeniach, chorych bez nadziei, pozbawionych lekarstw? Nie zdarzają się wam ekonomiczne kryzysy, w których źle zaplanowana produkcja dostaje amoku i zastój skutkuje masowym bezrobociem?

— Wszystko jedno — powiedział Mayer z nieoczekiwanym spokojem. — Nasze społeczeństwo jest i tak wciąż daleko w przodzie, przed wami. A u was jedynie garstka biurokratów i dowódców wojskowych wiedzie lesze życie. Na Genui jest dziesiątki tysięcy takich. Wolna konkurencja ma być może swoje słabości, ale zapewnia większy dobrobyt większej grupie ludzi.

Joe Chessman podniósł się.

— Jeszcze zobaczymy — powiedział obojętnym tonem. — Za dziesięć lat, Mayer. Wtedy jeszcze raz porównamy sytuację obu planet.

— Za dziesięć lat — odpowiedział Mayer.

— Powodzenia! — dodał Jerry Kennedy, salutując szklanką.

* * *

— Jesteś na tyle trzeźwy, żeby móc rozmawiać poważnie? — zapytał Amschel Mayer Kennedy'ego w drodze powrotnej na Genuę.

— Jasne, szefie, oczywiście.

— Hm-m-m. No dobrze. Zacznij robić coś w celu umieszczenia kilku naszych ludzi na Texcoco w charakterze, powiedzmy, agentów wywiadu.

— Masz na myśli kogoś z zespołu? — zdziwił się Kennedy.

— Nie, skąd! Przecież nie mamy nikogo wolnego, a poza tym byłoby zbyt duże ryzyko rozpoznania i zdemaskowania. Wybierz kogoś z naszych bardziej zaufanych Genueńczyków. Wyznacz nagrody pieniężne na tyle wysokie, żeby zadanie wydawało się atrakcyjne. — Spojrzał znacząco na swego porucznika. — Zgadzasz się chyba z tym, że to nie jest zły pomysł mieć ich na oku.

* * *

— Co sądzisz o wysłaniu kilku agentów służby bezpieczeństwa na Genuę? — zapytał swego szefa Barry Watson w drodze powrotnej na Texcoco. — Tak, żeby się orientować.

— Po co?

Watson spojrzał na swoje poobgryzane paznokcie.

— Wydaje mi się, że to nikomu by nie zaszkodziło.

Chessman parsknął.

— Barry ma rację — powiedział Dick Hawkins. — To może okazać się potrzebne. Za dziesięć lat, gdy zorientują się, że jesteśmy lepsi, ego Mayera może tego nie wytrzymać. Sięgnie wówczas po jakieś ekstremalne środki, żeby uchronić się przed utratą twarzy na Ziemi.

— Ja też się z tym zgadzam, Joe — wtrącił Natt Roberts zatroskanym tonem. — Z pewnością nie zaszkodzi nam umieszczenie u nich kilku naszych agentów. Mój wydział mógłby ich wyszkolić, a potem zawieźlibyśmy ich promem.

— Decyzja należy do mnie — warknął Chessman. — Zastanowię się. Możliwe, że macie rację.

Reif, siedzący z tyłu, popatrzył w zamyśleniu na swego nastoletniego syna.

IX.

Barry Watson, Dick Hawkins, Natt Roberts, starzejący się Reif i jego syn Taller, wchodzący właśnie w wiek męski, szli długim pałacowym korytarzem. Twarze mieli jednakowo blade z powodu braku snu. Tyły zabezpieczało im sześciu żołnierzy tulańskiej piechoty.

Oczy mijanych po drodze, z prawej i z lewej, funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa skupiały się na wnoszonej zupełnie otwarcie broni. Uświadamiając sobie, co widzą, odwracali natychmiast wzrok i pozostawali na swoich posterunkach. Jedynie pewien sierżant otworzył usta, protestując:

— Sir — zwrócił się z wahaniem do Watsona. — Wchodzicie z bronią do miejsca pobytu Numeru Pierwszego.

— Milczeć! — uciszył go Natt Roberts.

— To wszystko, sierżancie — powiedział Reif.

Poszli dalej korytarzem odprowadzani pustym wzrokiem funkcjonariusza.

Watson i Reif odepchnęli na boki dwóch tulańskich żołnierzy stojących przed drzwiami, po czym wszyscy bez pukania weszli do środka.

Joe Chessman podniósł zmęczony wzrok sponad zawalonego stosem map i depesz biurka. W pierwszej chwili jego dłoń wyciągnęła się w kierunku ciężkiego wojskowego rewolweru w kaburze na prawym boku, ale potem rozpoznał przybyłych i opuścił rękę.

— Co znowu? — zapytał głosem na krawędzi załamania.

Watson wystąpił jako rzecznik.

— Wszędzie to samo — powiedział. — Komuny są na skraju rewolty. Za mocno zostały przyciśnięte. Osiągnęły punkt, w którym już za cholerę nie ustąpią. Jedna iskra i całe Texcoco stanie w ogniu.

— Potrzebne są natychmiastowe reformy — dodał zimno Reif. — Trzeba ich uspokoić. Ogłosić, że będzie więcej dóbr konsumpcyjnych, mniejsze podatki państwowe, a przede wszystkim, że zostanie ograniczone działanie Służby Bezpieczeństwa. Jeśli im zaraz to obiecamy, powinniśmy się utrzymać.

Prawy kącik ust ponurej twarzy Joe'ego Chessmana zadrgał. Młody Taller nie próbował skrywać swej dezaprobaty na widok słabości innych w chwilach stresu.

Wzrok Chessmana zatoczył krąg po zebranych.

— I to jest jedyne wyjście? To spowolni nasz program rozwoju przemysłu ciężkiego. Możemy nie zdążyć prześcignąć Genui tak szybko, jak planowaliśmy.

Watson z irytacją machnął ręką.

— Słuchaj, Chessman, czy to ciebie nie dociera? To, czy w produkcji stali dogonimy Amschela Mayera, nie jest teraz ważne. Wszystko jest postawione w tej chwili na ostrzu noża.

— Nie waż się mówić do mnie w ten sposób, Barry — warknął groźnie Chessman. — Ja podejmuję decyzje. Ja wyznaczam plany. Jak duża część armii tulańskiej jest lojalna? — zwrócił się do Reifa.

Starzejący się Tulanin spojrzał pierw na Watsona, a dopiero potem odpowiedział Joe'emu Chessmanowi.

— Cała armia tulańska jest lojalna... w stosunku do mnie.

— Dobrze. — Chessman odepchnął leżące przed nim depesze, tak że część z nich spadła na podłogę. Odsłonił mapę sztabową. — Jeśli zgnieciemy z pół tuzina tutejszych komun... Ale tak solidnie! Wtedy pozostałe...

— Ty nas wcale nie słuchasz, Chessman — przerwał mu Watson, mówiąc bardzo powoli i tak cicho, że prawie nie było go słychać. — Już ci mówiliśmy, wystarczy tylko iskra.

Joe Chessman usiadł z powrotem w fotelu i popatrzył na nich ponownie, na jednego po drugim. Oceniając. Na moment tik na twarzy ustał, a oczy odzyskały dawną czujność.

— Rozumiem — powiedział. — A wy wszyscy zalecacie kapitulację przed ich żądaniami?

— To nasza jedyna szansa — powiedział Hawkins. — I nie mamy pewności, czy to zadziała. Zawsze jest możliwość, że jak rzucimy im trochę okruchów, to zażądają całego bochenka. Trzeba wziąć pod uwagę, że niektórzy z nich żyją w takim napięciu już od dwudziestu pięciu lat. Zawór bezpieczeństwa może nie wytrzymać.

— Rozumiem. — Chessman odchrząknął. — I co jeszcze? Widzę po waszych twarzach, że to nie wszystko.

Trzej Ziemianie nie odpowiedzieli, uciekając wzrokiem.

Chessman spojrzał na młodego Tallera, a potem na Reifa.

— Co jeszcze? — zapytał.

— Potrzebujemy kozła ofiarnego — odpowiedział Reif obojętnym tonem.

Joe Chessman zastanawiał się przez chwilę, po czym spojrzał na Watsona.

— Całe państwo Texcocańskie jest na krawędzi upadku — powiedział Barry Watson. — Nie tylko musimy obiecać im natychmiastowe reformy, ale musimy również zwalić na kogoś winę za dawne błędy i wypaczenia. Ktoś musi wziąć na siebie razy, zostać rzucony wilkom na pożarcie. Jeśli nie, to pewnie winy zostaną przypisane nam wszystkim.

— No tak — powiedział Chessman. Jego zaczerwienione oczy w zamyśleniu zatoczyły jeszcze raz krąg po zebranych. — Chyba będzie można wykopać kilku lokalnych przywódców i jakichś oficerów Służby Bezpieczeństwa.

Jego oczy powędrowały ku Reifowi.

— Chan jest najwyższy rangą wśród Texcocan — powiedział chłodno. — Chan i kilku oficerów bezpieczeństwa powinno ich zadowolić.

— Obawiam się, że nie — odpowiedział równie chłodno Reif. — To ty, Josephie Chessmanie, jesteś Numerem Jeden. To twój pomnik stoi na głównym placu w każdej komunie. To twój portret wisi w każdym centrum dystrybucji, każdej jadalni, w każdej szkolnej klasie. To ty wielokrotnie nam przypominałeś, że jesteś Numerem Jeden. Mój tytuł nic już nie znaczy.

Joe Chessman zaklął brzydko, wyciągnął pistolet i strzelił, zanim tulańscy żołnierze zdążyli do niego doskoczyć. Wyrwali mu broń z ręki i unieruchomili, ale już było za późno.

Reif cofnął się o dwa kroki trafiony pociskiem z wielkokalibrowego pistoletu. Chwycił się dłonią za brzuch i zatoczył w kierunku krzesła. Opadł na nie ciężko, spojrzał na syna, po twarzy przeleciał mu cień rozbawienia, po czym wyszeptał niezrozumiale: — Chan. — I umarł.

— Ty idioto — wrzasnął na Chessmana Natt Roberts. — Chcieliśmy zorganizować dla ciebie wielki, wyreżyserowany proces. Skazać cię na więzienie, a potem ogłosić, że umarłeś w celi i przeszmuglować cię na „Pedagoga”.

— Weźcie go na zewnątrz i zastrzelcie — rzucił Watson w kierunku żołnierzy.

Tulanie pociągnęli narzekającego i przeklinającego Chessmana do drzwi.

— Poczekajcie chwilę — zawołał Taller.

Watson, Roberts i Hawkins odwrócili się do niego.

— Chyba można to wykorzystać znacznie lepiej — powiedział Taller.

Jego głos był całkowicie pozbawiony emocji.

— Ten człowiek zabił mojego ojca i mojego dziadka, dwóch chanów Tuli, wodzów najpotężniejszego miasta na Texcoco, zanim przybyli tu Ziemianie.

Strażnicy zawahali się. Watson powstrzymał ich skinieniem dłoni.

— Proponowałbym, żebyście oddali go mnie, a ja postąpię z nim zgodnie z tradycją Ludu — powiedział Taller.

— Nie — zawołał chrypliwie Chessman. — Barry, Dick, Natt, odeślijcie mnie na „Pedagoga”. Pozostanę tam odsunięty od wszystkiego. Może Mayer będzie mógł wykorzystać mnie na Genui.

Nawet nie spojrzeli w jego stronę i tylko Roberts odpowiedział mu ze złością:

— Mówiliśmy ci, że wystarczy tylko iskra. A teraz zabiłeś chana, najpopularniejszego człowieka na Texcoco. Nie ma dla ciebie ratunku.

— Żaden z was nie studiował naszych tradycji, obyczajów — powiedział Taller. — Ale teraz chyba rozumiecie dodatkowy efekt, jaki będzie miało przejęcie władzy przeze mnie. Będzie znacznie bardziej... korzystniej wykorzystany upadek tego... tego szalonego mordercy.

— Słuchajcie, Barry, Natt — wykrzyknął z desperacją Chessman. — Jeśli już musicie, to zastrzelcie mnie. Niech przynajmniej umrę jak człowiek. Oni składają ofiary z ludzi. Pamiętacie tych jeńców w Tuli, gdy przybyliśmy? Wyobrażacie sobie, co oni wyprawiają w tych świątyniach? Barry, Dick, przez wzgląd na stare czasy... chłopaki...

— Jest twój — powiedział Barry Watson do Tallera. — Jeśli to nam nie pomoże, to już nic nam nie pomoże.

X.

Pod koniec trzeciej dekady, gdy Jerome Kennedy, Martin Gunther, Peter MacDonald, Fredric Buchwald i trzech Genueńczyków: baron Leonar i wielmożni Russ i Modrin przybyli na „Pedagoga”, delegacja Texcocan już siedziała w mesie.

Ekipa z Texcoco składała się z Barry'ego Watsona oraz Dicka Hawkinsa i Natta Robertsa siedzących po jego jednej stronie i generalissimusa Tallera oraz sześciu obwieszonych medalami Texcocan po drugiej.

— A gdzie jest Amschel Mayer? — burknął Barry Watson, zanim jeszcze zajęli miejsce. — Mam z nim do omówienia kilka spraw.

— Spokojnie — odpowiedział pogardliwym tonem Kennedy. — A gdzie się podział Joe Chessman?

— Dobrze wiecie, gdzie się podział — wybuchnął Watson.

— Ano wiemy — przyznał Kennedy. — Padł ofiarą czystki, jeśli można użyć dawnego określenia. Jeśli wy, ogiery, będziecie działać z taką szybkością, to nikt nie pozostanie, gdy już upłynie nasze pół wieku. — Strzelił palcami. Genueński służący, który, nie rzucając się w oczy, pozostawał z tyłu, podbiegł do niego. — Poczęstujmy się czymś. Co sobie kto życzy?

— Ty wyglądasz, jakbyś już miał dosyć — dociął mu Watson.

Kennedy zignorował go, nalegając, żeby każdy został obsłużony, zanim przejdą do poważnej rozmowy.

— Widzę, że udało nam się rozszyfrować wszystkich waszych agentów, bo inaczej więcej byście wiedzieli o naszych sprawach — zaczął chytrze.

— Wcale nie wszystkich — odburknął Watson. — Tylko tych na południowym kontynencie. Co się stało z Amschelem Mayerem?

Znaczna tusza, jakiej się dorobił Peter MacDonald, który wraz z Buchwaldem po raz pierwszy uczestniczył w konferencji na koniec dekady i którego członkowie zespołu z Texcoco ledwo rozpoznali, wcale nie osłabiła bystrości jego umysłu.

— Nasz dobry Amschel przebywa w areszcie. A właściwie, to w więzieniu. — Potrząsnął głową, aż mu się rozbujał podwójny podbródek. — Co za tragedia.

— Uwięziony! Przez kogo? — nachmurzył się Taller. — Nie podoba mi się to. W końcu to był kierownik waszej ekspedycji.

— Nie zbywaj nas tak, MacDonald. — Barry Watson uderzył w stół. — Co się z nim stało?

— Jego imperium finansowo-przemysłowe rozrosło się nadmiernie — wyjaśnił MacDonald. — Niewielki kryzys i się załamało. Tysiące inwestorów poniosło straty. Krótko mówiąc, został aresztowany i uznany winnym.

— I nic nie mogliście poradzić? — Watson nie mógł uwierzyć. — Cały zespół? Nie mogliście kogoś przekupić? Odbić go siłą i przewieźć na statek? Z całym tym bogactwem, jakie kontrolujecie...

Jerry Kennedy roześmiał się krótko.

— Sytuacja zrobiła się taka, Watson, że musieliśmy ratować własną skórę. Nie masz pojęcia, jak wyglądają międzynarodowe finanse. Poza tym, on sam wykopał sobie grób... hm... to znaczy pościelił łóżko...

Kennedy skinął na służącego, by mu nalał kolejnego drinka.

— Skończmy już z tą niesmaczną rozmową — powiedział. — Może przedstawimy nasze postępy?

— Przedstawimy postępy? — powiedział Barry Watson. — Śmiechu warte. Macie swoich agentów na Texcoco, a my mamy na Genui. Po co nam w ogóle ta konferencja.

— Wydaje mi się, że nadszedł czas, gdy obie planety mogłyby odnieść korzyści z nawiązania wzajemnych stosunków — po raz pierwszy zabrał głos jeden z Genueńczyków, baron Leonar, człowiek około czterdziestki, syn tamtego barona Leonara, który się spotkał z Amschelem Mayerem trzydzieści lat temu. — Z pewnością obecnie jedna planeta przoduje w czymś nad drugą, a tamta z kolei w czymś innym. O ile rozumiem, misja „Pedagoga” ma w ciągu półwiecza podnieść nasz poziom technologiczny najwyżej jak to możliwe. Trzy dekady z tego mamy już za sobą.

Texcocanie popatrzyli na niego z zainteresowaniem, ale Jerry Kennedy machnął z niechęcią swoją szklanką.

— Nic z tego nie będzie, baronie — powiedział. — Musisz zrozumieć, że przede wszystkim chcemy sprawdzić, który system jest szybszy. Jeśli podejmiemy współpracę z bandą Barrego, to wszystko się wymiesza.

— Niemniej, zarówno Texcoco jak i Genua, mogą z tego odnieść korzyści — powiedział wielmożny Russ, obecnie co najmniej po siedemdziesiątce, ale wciąż z bystrym umysłem mimo zaawansowanego wieku.

— A co to nas obchodzi? — odrzekł radośnie Kennedy. — Trzeba na to spojrzeć z dalszej perspektywy. To, co tutaj wypracujemy, zostanie ostatecznie zastosowane na pół milionie planet. — Bezskutecznie spróbował strzelić palcami. — Te dwie wszawe planety nie znaczą nawet tyle. — Strzelił palcami, tym razem skutecznie. — Nawet tyle.

— Urżnąłeś się Kennedy — powiedział Barry Watson.

— A co nie wolno? — roześmiał się Kennedy. — W końcu udało nam się zrobić przyzwoitą whisky. Może ci przysłać kilka skrzynek, Barry.

— Dałbyś radę to zrobić, Jerry? — zapytał przymilnie Watson.

— Jasne, człowieku, to drobiazg. Nasz prom lata na Texcoco raz w miesiącu, albo i częściej. Nie możemy się wam pozwolić prześcignąć. Czasem trzeba wrzucić jakiś klucz w tryby czy coś podobnego.

— Zamknij się, Jerry. Gadasz za dużo — powiedział Peter MacDonald.

— Nie odzywaj się do mnie w ten sposób. Bo pogadamy inaczej, gdy przyjdziesz po prolongatę tego długu w przyszłym miesiącu. Co wy na to, żeby się jeszcze napić? Ta balanga robi się nudna.

— To przejdziemy do tych raportów? — zapytał Watson. — Mówiąc w skrócie, mamy już zjednoczone niemal całe Texcoco. Niewielkie zastoje czasami nas opóźniają, ale marsz ku postępowi nie ustaje. Jesteśmy...

— Niewielkie zastoje — zarechotał Kennedy. — Musieliście wyrżnąć pięć milionów tych biednych prostaków, zanim zdławiliście bunt w komunach.

— Zawsze się znajdą jacyś reakcjoniści, fanatycy religijni, nieudacznicy, dziwacy czy malkontenci. Niemniej nie ma to większego znaczenia. Nasz potencjał przemysłowy zaczął w końcu się toczyć. W tym roku podwoiliśmy produkcję stali, a w przyszłym planujemy tak samo. Nasze hydroelektrownie potroiły się przez ostatnie dwa lata. Wydobycie węgla jest cztery razy większe, a produkcja materiałów budowlanych sześć razy. Oczekujemy w przyszłym roku wzrostu zbiorów zbóż o czterdzieści procent. A...

— Przepraszam wielmożny Watsonie — przerwał mu łagodnie wielmożny Modrin. — Te procenty byłyby doprawdy imponujące, gdybyśmy wiedzieli od jakich wartości wychodziliście. Jeśli w zeszłym roku wyprodukowaliście jedynie pięć milionów ton stali, to wzrost do dziesięciu milionów jest bardzo dobry, niemniej niewystarczający dla całej planety.

— Jeśli nasi agenci mają rację — dodał sucho Buchwald — to produkcja stali na Texcoco wynosi mniej więcej jedną czwartą naszej. Przypuszczam, że produkcja waszych pozostałych podstawowych produktów jest na podobnym stopniu rozwoju.

Watson poczerwieniał na twarzy.

— Przede wszystkim trzeba wziąć pod uwagę, że nasza gospodarka rośnie z każdym rokiem, podczas gdy wasza działa zrywami, skacze do przodu kilka kroków, potem popada w zastój, a nawet cofa się. Wszystko załamuje się, gdy kilku z was na samej górze przestaje osiągać zyski. Wszystko w waszej gospodarce jest nastawione na robienie pieniędzy. Co mi właśnie przypomniało: jak na boga udało wam się wyjść z tego ogólnoplanetarnego kryzysu trzy lata temu?

— Ogólnoplanetarny kryzys? — chrząknął zdegustowany Peter MacDonald. — Po prostu drobna recesja. Chwilowa korekta spowodowana przerostem w niektórych gałęziach przemysłu i finansach.

Dick Hawkins siedzący po drugiej stronie stołu roześmiał się.

— Skąd ty bierzesz, Peter, takie głodne kawałki? — zapytał.

Peter MacDonald poderwał się na nogi.

— Nie muszę wysłuchiwać tych impertynencji — powiedział.

Watson również wstał.

— My też nie musimy wysłuchiwać waszych złośliwych uwag na temat rzeczywistego rozwoju Texcoco. Nie wydaje nam się, żebyśmy tu doszli do czegoś. Hawkins, Taller, Roberts! Idziemy. — Rzucił w kierunku swojej ekipy. — Za dziesięć lat pogadamy inaczej. Nawet ślepy będzie widział różnicę.

I pomaszerowali korytarzem „Pedagoga” do swojego promu planetarnego.

— Za dziesięć lat każda rodzina na Genui będzie miała samochód — zawołał za nimi Kennedy. — Zobaczycie. I telewizor. W przyszłym roku uruchamiamy telewizję. I lotnictwo pasażerskie. Za dwa, trzy lata...

Texcocanie zatrzasnęli za sobą właz.

Kennedy dolał sobie do szklanki więcej alkoholu.

— Prostacy. Nie mogą ścierpieć prawdy — wyjaśnił pozostałym.

XI.

Jeśli nie liczyć kilku dodatkowych wysokiej rangi politycznych i naukowych przywódców z Texcoco i Genui, skład obu delegacji na zakończenie czwartej dekady był taki sam jak dziesięć lat wcześniej – z tym, że brakowało Jerry'ego Kennedy'ego.

Żeby pomieścić wszystkich, dostawiono dodatkowe stoły i krzesła. Po jednej stronie zasiedli Genueńczycy: Martin Gunther, Fredric Buchwald, Peter MacDonald, a z tubylców baron Leonar, wielmożny Modrin i, bardzo już wiekowy, Russ oraz pół tuzina nowych delegatów. Po drugiej stronie byli: Barry Watson, Dick Hawkins i Natt Roberts oraz Taller i Texcocanie; naukowcy Wiss i Fokin, przedstawiciele armii, służby bezpieczeństwa i inni notable.

Przed każdym położono notatnik, a Watsona i Gunthera wyposażono dodatkowo w młotki sędziowskie.

— A Jerry? — zapytał Barry Watson, siedzącego naprzeciw Gunthera, zanim jeszcze przestano szurać krzesłami.

Martin Gunther wzruszył ramionami.

— Jerry jest niedysponowany. A w rzeczywistości, to przebywa na leczeniu w jednym z górskich sanatoriów. Ale wyjdzie z tego.

— To dobrze — powiedział Dick Hawkins. — Już zbyt wielu z nas zginęło.

Watson uderzył młotkiem.

— Proszę o spokój. Gunther, masz coś do powiedzenia w kwestii formalnej.

— Nic specjalnego. Chyba wszyscy wiemy, o co chodzi, włącznie z tymi z Genui i Texcoco, którzy są tu po raz pierwszy. Pokrótce, jest to czwarte spotkanie ziemskich ekip przysłanych w celu doprowadzenia kolonistów z tych dwóch planet z powrotem do poziomu kultury przemysłowej. Wydaje się, że oba zespoły osiągną sukces, chociaż prawdopodobnie w różnym czasie. Minęło już czterdzieści lat i pozostało nam dziesięć.

Przez chwilę panowała cisza.

— Prawdopodobnie dowiedzieliście się już przez swoją agenturę, że ogłosiliśmy informację o możliwości przedłużenia życia — przerwał w końcu ciszę Roberts.

— My również zostaliśmy zmuszeni do tego — przyznał z lekceważeniem Peter MacDonald.

— A dlaczego zmuszeni? — zdziwił się baron Leonar.

Taller, po drugiej stronie stołu skinął potakująco głową.

Martin Gunther uderzył dwukrotnie swoim młotkiem w stół.

— Podstawowym celem naszego spotkania jest zreferowanie postępu i rozważenie prawdopodobieństwa wystąpienia nowych czynników mogących zmusić nas do zrewidowania polityki. Myślę, że mamy już całkiem wystarczające pojęcie o rozwoju każdej z planet. — W jego głosie pojawił się drwiący ton. — Przynajmniej nasi agenci wykonali dobrą robotę raportując na wasz temat.

— Nasi również — uciął Watson.

— W takim razie powinniście przyznać — powiedział MacDonald — że teraz, gdy już docieramy do końca naszego półwiecza, podstawowa teza Amschela Mayera, iż gospodarka wolnorynkowa rozwija się szybciej od gospodarek ograniczonych totalitarnymi więzami, została udowodniona.

Barry Watson parsknął rozbawiony.

— Naprawdę? — zapytał. — Wprost przeciwnie, MacDonald. Udowodniono zupełnie coś innego. Na Genui wciąż macie względny bałagan. Wprawdzie, niektóre z waszych narodów, zwłaszcza te na południowym kontynencie, są bardzo zaawansowane i, gdy tylko akurat pozwala na to koniunktura, cieszą się wysoką stopą życiową i poziomem kultury, niemniej w tym samym czasie są u was całe społeczności na poziomie niewiele, o ile w ogóle, wyższym niż w okresie przed naszym przybyciem. Na zachodnim kontynencie istnieje nawet kilka feudalnych reżimów, w których dzieje się prawdopodobnie gorzej, przeważnie z powodu wojen, którymi je wyniszczyliście.

— Ale w zasadzie to nie to jest najważniejsze — powiedział Natt Roberts jakby w zadumie. — Koordynator posłał nas tutaj, żebyśmy ustalili metodę przywracania tych kultur do poziomu cywilizacji technicznej. Macie jakiś szczegółowy schemat, żeby po powrocie mu pokazać? Możecie prześledzić historię Genui w czasie ostatniego półwiecza i powiedzieć, że ta wojna była konieczna dla postępu, a tamtej należało uniknąć? Czy może cały ten wasz program „wolnej konkurencji” nie jest niczym więcej niż tylko chaosem, który czasami wspaniale wpływa na rozwój niektórych narodów, a czasami niszczy inne? Gardzicie naszymi metodami, naszym skolektywizowanym społeczeństwem, ale gdy wrócimy, my będziemy mieli szczegółowy schemat działania od momentu przybycia.

Gunther rąbnął młotkiem w stół.

— Zaraz, zaraz — zawołał. — Z jakiej racji musimy tutaj wysłuchiwać takich oskarżeń, podczas...

— Daj nam skończyć — przerwał mu sucho Watson, podnosząc rękę. — Wszystkiego, co masz do powiedzenia, spokojnie potem wysłuchamy.

Gunther zaczerwienił się, ale powiedział:

— No dobrze, tylko nie myśl sobie, że uda wam się skaperować kogoś spośród nas, Genueńczyków.

— Jasne — odpowiedział Watson. — Mnóstwo czasu kosztowało nas zjednoczenie naszych ludzi...

— Czasu i krwi — mruknął Peter MacDonald.

— ...ale jak już do tego doszło, Państwo Texcocańskie zaczęło się rozwijać w tempie nieznanym genueńskim narodom. Żeby zindustrializować społeczeństwo, trzeba osiągnąć najpierw pewien punkt startu, poziom odpowiedniego uprzemysłowienia, zwłaszcza w produkcji stali, energii; wykształcić odpowiednią ilość naukowców, techników i robotników wykwalifikowanych. Jak już to się osiągnie, to można się rozwijać niemal w postępie geometrycznym. Budujesz hutę, a dzięki wyprodukowanej stali w następnym roku budujesz kolejne dwie huty, co w efekcie stwarza ci możliwość wybudowania rok później jeszcze czterech.

Buchwald chrząknął z niedowierzaniem.

Watson przyjrzał się kolejno każdemu z Genueńczyków: Ziemianom i tubylcom.

— My właśnie osiągnęliśmy ten punkt na Texcoco. Wykształciliśmy populację zapaleńców liczącą ponad miliard ludzi. Nasze uniwersytety wytwarzają dobrze wykształconych pracowników w ilości ponad dwadzieścia milionów rocznie. Zlokalizowaliśmy wszystkie zasoby surowcowe, jakie mogą być potrzebne. Właśnie startujemy. — Popatrzył na nich bardzo rozbawiony. — Do końca następnej dekady zostawimy was daleko w tyle.

— Skończyłeś — zapytał spokojnie Martin Gunther.

— Tak. Na razie — skinął głową Watson.

— To dobrze. W takim razie teraz nasz raport z postępów. W ciągu czterdziestu lat wyeliminowaliśmy feudalizm we wszystkich bardziej rozwiniętych krajach. Nasze zmiany w świecie wywierają wpływ nawet na odległe rejony. Ludność tych krajów nie poprzestanie na przyglądaniu się jak poziom życia reszty Genui szybko wzrasta. W większości krajów naszej planety przeciętna rodzina nie tylko cieszy się wolnością, ale jej poziom życia znacznie przekracza ten na Texcoco. Obecnie nowoczesne domy i ich wyposażenie są powszechne. Zarówno samochody jak i samoloty są już dostępne dla większości. Narody utworzyły Ligę Międzykontynentalną rządów, tak że ponowny wybuch wojny jest nieprawdopodobny. A to jest wyłącznie początek. Kolejne dziesięć lat rozwoju w warunkach wolnej konkurencji podniesie stopę życiową wszystkich do poziomu dostępnego obecnie tylko dla najbogatszych.

Skończył i popatrzył z niechęcią na Texcocan.

— Chyba nie dojdziemy do porozumienia — powiedział Taller.

— Trudno jest znaleźć wspólną miarę — przyznał wielmożny Russ, siedzący naprzeciw niego. — Wygląda na to, że my liczymy lodówki i prywatne samochody, podczas gdy wy odrzucacie osobiste standardy i koncentrujecie się na tonażu stali.

— Jeśli będą huty stali, to samochody i lodówki popłyną ostatecznie z linii montażowych jak woda i będą dostępne dla każdego, a nie tylko dla tych, których będzie na nie stać — powiedział spokojnie Wiss, jeden z texcocańskich naukowców.

— Tak, tak — roześmiał się złośliwie Peter MacDonald. — Ostatecznie.

Atmosfera nagle zrobiła się wroga. Bardziej wroga niż kiedykolwiek wcześniej na tych konferencjach.

I wtedy Martin Gunther zapytał całkiem obojętnym tonem:

— Zauważyłem, że usunęliście z biblioteki „Pedagoga” wszystkie informacje na temat rozszczepienia jądra atomu.

— W celach badawczych — odpowiedział gładko Dick Hawkins.

— Oczywiście — powiedział Gunther. — Macie zamiar to zwrócić w najbliższej przyszłości?

— Obawiam się, że nasze badania jeszcze trochę potrwają — odpowiedział kategorycznie Watson.

— Tak się obawiałem — powiedział Gunther. — Szczęśliwie, byłem zapobiegliwy i jakiś rok temu zrobiłem mikrofilmy z tych materiałów.

Barry Watson odepchnął swoje krzesło.

— Chyba już osiągnęliśmy wszystko, co było możliwe na tej konferencji. O ile w ogóle coś było możliwe. — Spojrzał na swoją ekipę, najpierw w prawo, potem w lewo i powiedział: — Chodźmy!

Wstali sztywno. Watson obrócił się na pięcie i ruszył do drzwi.

Gdy wychodzili, Natt Roberts odwrócił się na chwilę i powiedział do Gunthera:

— Jeszcze coś, Martin. Gdybyście w ciągu tych dziesięciu lat doszli do wniosku, że pół wieku nie jest czasem wystarczającym na wykonanie naszego zadania, to może należałoby wziąć pod uwagę przedłużenie pobytu? Myślę, że koordynator by zaakceptował każde uzasadnienie, które byśmy przedstawili.

Ekipa Genueńczyków patrzyła za nim jeszcze potem, gdy wyszedł.

— Baronie Leonar — odezwał się w końcu Martin Gunther. — Myślę, że to byłby niezły pomysł, gdyby skierował pan kilku swoich ludzi do prac nad stopami stali przydatnymi do konstrukcji pojazdów kosmicznych. Biorąc pod uwagę to, jak się rozwija sytuacja, mogą być nam potrzebne.

Buchwald i MacDonald popatrzyli na niego beznamiętnie.

XII.

Minęło pięćdziesiąt lat od chwili, gdy „Pedagog” wszedł na orbitę wokół Rigela. Minęło pięć dekad, pół wieku.

Z oryginalnej załogi „Pedagoga” w mesie przebywało obecnie sześć osób. Każdy z nich zmienił się fizycznie. Niektórzy wyglądali na trochę sflaczałych, niektórzy wydawali się twardsi na duszy i ciele.

Barry Watson, Natt Roberts, Dick Hawkins z ekipy Texcoco.

Martin Gunther, Peter MacDonald, Fredric Buchwald z Genui.

Zgromadzenie nie było takie duże jak ostatnim razem. Z Texcoco byli jedynie Taller i naukowiec Wiss, a z Genui baron Leonar i syn wielmożnego Russa.

Od początku patrzyli na siebie wrogo z przeciwnych stron stołu konferencyjnego. Nie czuło się nawet cienia przyjaźni.

— Nie mam zamiaru podkreślać, że podjęte przez was działania, mogą być wyjaśnione jedynie jako środki militarne wycelowane ostatecznie w Państwo Texcocańskie — wyrzucił w końcu z siebie Watson.

Martin Gunther roześmiał się złośliwie.

— Chcesz nam dać do zrozumienia, że wasi ludzie nie podjęli takich samych działań, podczas gdy faktycznie to zrobili?

— Już powiedziałem, nie chcę tego nawet dyskutować. Z pewnością nie dojdziemy do porozumienia. Jest jednak coś, nad czym powinniśmy się zastanowić przy tej okazji.

— No to na co czekasz? — sapnął korpulentny Peter MacDonald.

— Wspominałem wam o tym na poprzednim spotkaniu — powiedział Natt Roberts.

— A, tak — skinął głową Gunther. — Gdy wychodziłeś. Zastanawialiśmy się nad tym.

Texcocanie czekali, co powie dalej.

— O ile zrozumiałem — kontynuował Gunther — uważasz, że powinniśmy się zastanowić nad powrotem na Ziemię w tej chwili.

— Należy to przedyskutować. — Watson pokiwał głową. — Bez względu na... hm... chwilowe nieporozumienia między nami, zadanie postawione przed ekspedycją „Pedagoga” jest wciąż naszym obowiązkiem.

Trójka Genueńczyków pokiwała głowami, zgadzając się z tym twierdzeniem.

— Pojawia się pytanie, czy osiągnęliśmy to, co mieliśmy osiągnąć? No i, w związku z tym, czy nie jest konieczne, a przynajmniej pożądane, żebyśmy pozostali na planetach Rigela i dalej zarządzali ich rozwojem?

Zamilkli, zastanawiając się nad tym.

— Jestem wewnętrznie przekonany — zaczął z wahaniem Buchwald — że Genua nie jest całkiem gotowa na utratę... hm... siły napędowej. Jeśli ich teraz zostawimy, to nie wiem...

— To samo można powiedzieć o Texcoco — powiedział Roberts. — Państwo robi bajeczne postępy, ale nie wiem, co się stanie, gdy zabraknie przywództwa. Może dojść do całkowitego załamania.

— Wydaje mi się, że co do podstaw, to jesteśmy zgodni — powiedział Watson. — Czy pomysł, żeby przedłużyć prace ekspedycji o dalsze dwadzieścia pięć lat budzi wasze zastrzeżenia?

— Biuro Kolonizacji Galaktyki... — zaczął Dick Hawkins.

— Z pewnością przyślą statek, żeby sprawdzić, co się stało — przerwał mu MacDonald. — Po prostu poinformujemy ich wtedy, że sytuacja nie była wystarczająco pomyślna, żeby pozwolić na nasz wyjazd i zostaliśmy tu na kolejne dwadzieścia pięć lat. A ponieważ już tu będziemy, nasze uzasadnienie powinno zostać wzięte pod uwagę.

Watson popatrzył kolejno po Ziemianach.

— Czy wszyscy się z tym zgadzają? — zapytał.

Pokiwali potwierdzająco głowami.

— Chyba zdajecie sobie sprawę z tego, że mamy tutaj unikalną sytuację, która może zaowocować korzyścią dla całej naszej rasy? — powiedział Peter MacDonald.

Popatrzyli na niego pytająco.

— Dynamika rozwoju jaką mamy na Genui, jak również na Texcoco, chociaż nie zgadzamy się w tak wielu fundamentalnych sprawach, jest daleko poza możliwościami Układu Słonecznego. Na nowych planetach rodzą się nowe pragnienia. Mamy w naszych rękach największe osiągnięcia cywilizacji ziemskiej. Czy z tą nową dynamiką, z tą świeżością, nie moglibyśmy za jakiś czas wyprzedzić starej Ziemi?

— Chcesz powiedzieć... — zaczął Natt Roberts.

MacDonald skinął głową.

— Cóż szczególnego moglibyśmy osiągnąć przyłączając Genuę i Texcoco do tej, tak zwanej, Wspólnoty Galaktycznej? Dlaczego mamy nie przeć do przodu na własny rachunek? Wykorzystując prężność tych nowych ras moglibyśmy pozostawić Ziemię daleko za sobą.

— Jak się nad tym zastanowić, to kto powiedział, że pewnego dnia Rigel nie może stać się nowym centrum rasy ludzkiej w miejsce Sol? — stwierdził Watson po namyśle.

— Dobrze to ująłeś — zgodził się Gunther.

— Nie — powiedział miękko Taller.

Szóstka Ziemian spojrzała na niego z niechęcią.

— Ta sprawa pana nie dotyczy, generalissimusie — fuknął na niego Watson.

Taller uśmiechnął się rozbawiony i wstał.

— Nie — powiedział. — Obawiam się, że chociaż oddanie władzy po tak długim czasie będzie dla was Ziemian ciężkim przeżyciem, to musicie już wracać tam, skąd przybyliście, na Ziemię.

— To oczywiste — zgodził się z nim gładko baron Leonar.

— O co chodzi? — zawołał Watson. — Wcale mnie to nie bawi.

Jego wielmożność Russ również wstał.

— Nie ma powodu, żeby to przedłużać. Wiele razy słyszałem was Ziemian mówiących, że człowiek przystosowuje się, żeby przetrwać. To prawda i my, z Genui i z Texcoco, przystosowaliśmy się do obecnej sytuacji. Doszliśmy do wniosku, że jeśli pozwolimy wam pozostać u władzy, to wszyscy, tu na planetach Rigela, zginiemy, najprawdopodobniej w atomowym holokauście. Stwierdziliśmy, że w ramach samoobrony konieczne jest zjednoczenie się Genueńczyków i Texcocan. Nie oskarżamy was o złą wolę, wprost przeciwnie. Niemniej powinniście wracać na Ziemię. Wbiliście nam do głów wspomniany wcześniej truizm, że człowiek się przystosowuje, ale w bibliotece „Pedagoga” znalazłem też inny, który można zastosować do tej sytuacji: władza psuje, a władza absolutna psuje absolutnie.

W rękach Natta Robertsa i Dicka Hawkinsa pojawiły się ciężkie pistolety. Barry Watson pochylił się do przodu, a oczy mu się zwęziły.

— Jak ty masz zamiar z tego wybrnąć, Taller? — zapytał.

— A ty, Russ? — dodał Martin Gunther.

Wiss, naukowiec z Texcoco, przysunął do ust komunikator na nadgarstku i powiedział:

— Możecie wchodzić.

Dick Hawkins odciągnął kciukiem kurek swojego pistoletu.

— Poczekaj chwilę, Dick — powiedział Barry Watson. — Nie podoba mi się to. Co się tu dzieje? Mów, jesteś już prawie martwy — zwrócił się do Tallera.

I wtedy poczuli, że coś się ociera o zewnętrzny kadłub „Pedagoga”.

Szóstka Ziemian rozejrzała się ze zdziwieniem po grodziach.

— Radzę wszystkim opuścić broń — powiedział spokojnie Taller. — Nie chciałbym, żeby na samym końcu doszło do dalszego rozlewu krwi.

Po chwili usłyszeli otwierające się i zamykające włazy, a potem kroki na korytarzu. Drzwi otworzyły się i do środka weszli: Joe Chessman, Amschel Mayer, Mike Dean, Louis Rosetti oraz wychudzony Jerry Kennedy. Na ich twarzach malowała się cała gama uczuć – od zawstydzenia do arogancji.

— Dean... Rosetti... — MacDonald wybałuszył oczy. — Przecież mnisi spalili was na stosie.

Tamci uśmiechnęli się wstydliwie.

— Wyobraź sobie, że nie — powiedział Dean. — Jedynie porwali nas i zmusili do nauczania podstaw nauki w jakimś fałszywym klasztorze.

— Joe — wykrztusił Watson z pobielała twarzą.

— Taaak! — warknął Joe Chessman. — Sprzedaliście mnie. Ale Taller i Texcocanie uważali, że wciąż się im przydam.

— A teraz, jeśli wszyscy kretyni odłożą swoje głupie spluwy, przygotujemy się ostatecznie do powrotu ekspedycji na Ziemię. Osobiście, będę bardzo zadowolony wynosząc się stąd! — powiedział z goryczą Amschel Mayer.

Za zmartwychwstałymi Ziemianami widać było morze twarzy reprezentujących najwybitniejsze postacie z każdej dziedziny życia, zarówno z Texcoco jak i z Genui. Niemal pięćdziesiąt osób.

Jedenastu Ziemian, jakby dla własnej ochrony, zgromadziło się u dalszego końca stołu, przy którym spotykali się tyle razy.

— Ja... ja nie... — zaczął Martin Gunther nieco oszołomiony.

— Zarówno na Texcoco jak i na Genui — wszedł mu w słowo Taller — już po pierwszych bardziej postępowych działaniach, doceniono wartość waszej ekspedycji i generalnie nastawiono się z sympatią do zadań „Pedagoga”. Prymitywne życie, to nic miłego. Dopóki człowiek nie wyzwoli się spod tyranii przyrody i nie rozwiąże podstawowych problemów ze zdobywaniem wystarczającej ilości żywności, ubrań, schronień, opieki medycznej i szkolnictwa, nie jest w stanie się realizować. Tak więc współpracowaliśmy z wami w takim zakresie w jakim uważaliśmy to za możliwe. — Uśmiechnął się ponuro. — Obawiam się, że od samego początku, na obu planetach, każda wasza akcja stymulowała... podziemie. Tak chyba to nazywacie. Nic otwartego, gdyż potrzebowaliśmy waszej pomocy w tworzeniu kultury przemysłowej, której możliwości nam ukazaliście. Chroniliśmy was nawet przed wami samymi, bo szybko okazało się oczywiste, że wyniszczy was wasza żądza władzy.

— Nie zrozumcie tego źle — wtrącił baron Leonar. — To podziemie powstało na obu planetach niezależnie i połączyło się dopiero w czasie ostatnich dwóch dekad.

— Ale Joe... Chessman... — wyrzucił z siebie Barry Watson, unikając wzroku kolegi.

— Od samego początku nie podjęliście żadnego wysiłku, żeby poznać nasze obyczaje — powiedział Taller. — Gdybyście to zrobili, rozumielibyście, dlaczego mój ojciec sprzymierzył się z wami po zabiciu Tallera Pierwszego. I dlaczego ja nie zemściłem się na Chessmanie, gdy ten zabił Reifa. Podstawowe szkolenie chana polega na wyeliminowaniu emocji wpływających na decyzje dotyczące potrzeb Ludu. Gdy oddaliście mi Joe'ego Chessmana, uświadomiłem sobie, że jego wiedza, jego umiejętności są zbyt cenne, by je zniszczyć. Wysłaliśmy go do górskiej uczelni i wykorzystywaliśmy skutecznie przez te wszystkie lata. Po prawdzie, to dzięki Chessmanowi mamy w końcu podróże kosmiczne.

— Rzeczywiście — zawołał Buchwald. — Musicie mieć tu statek kosmiczny. Jak wam się udało...?

— Jest was jedynie garstka — powiedział pobłażliwie Taller. — Trudno, żebyście byli w stanie obserwować dwie planety i wiedzieć wszystko, co się na nich dzieje.

— Wszystkie te sprawy możemy omówić w drodze powrotnej na Ziemię — powiedział ostrym tonem Amschel Mayer. — Mamy cały rok na wyjaśnienie sobie i wszystkim innym, dlaczego staliśmy się takimi idiotami. W swoim czasie byłem kierownikiem tej ekspedycji, zanim moi, tak zwani, przyjaciele nie wsadzili mnie do więzienia. Czy ktoś jest przeciwny, żebym objął ponownie tę funkcję?

— Nie — warknął Joe Chessman.

Pozostali potrząsnęli głowami.

— Jest jeszcze tylko jedna rzecz — powiedział Taller. — Bez względu na to, jakie macie samopoczucie w tym kłopotliwym momencie, to w zasadzie wypełniliście wasze podstawowe zadanie. Doprowadziliście zarówno Texcoco jak i Genuę do poziomu cywilizacji technicznej. Mamy nieco zastrzeżeń do sposobu, w jaki to zrobiliście, niemniej, gdy wrócicie do waszego Koordynatora Kolonizacji Galaktycznej, poinformujcie go, że chętnie przyjmiemy waszych ambasadorów. Tak, ambasadorów, gdyż oczekujemy spotkania na równych prawach. Z pewnością w ciągu wielu tysiącleci rozwoju społecznego na Ziemi wypracowano jakiś ustrój lepszy od tych, które wasze ekipy wprowadziły tutaj. Chcielibyśmy się z tym zapoznać.

— Możemy wam przekazać wszystko na temat obecnego systemu społeczno-ekonomicznego na Ziemi — powiedział sztywno Dick Hawkins.

— Obawiam się, że straciliśmy już do was zaufanie, Richardzie Hawkins. Niech przyślą kogoś innego, kogo nie zepsuła władza, przywileje i wielkie bogactwa.

* * *

Gdy już wyszli i ucichły dźwięki odbijającego pojazdu, Amschel Mayer powiedział:

— Lepiej już zabierajmy się stąd. I nie martwcie się, do diabła, mamy mnóstwo czasu na wysmażenie sensownego raportu dla koordynatora.

Jerry Kennedy zdołał wymusić na sobie słaby uśmiech, niemal przypominający młodszego Kennedy'ego z pierwszych lat na Genui.

— Wiecie co? — powiedział. — Zastanawiam się, czy nam zafundują jakieś fajne wakacje przed wysłaniem na następne zadanie.

KONIEC

Spis treści

Misja cywilizacyjna

Od tłumacza

Spis tresci

Naprzód

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII